a) Tên Đề tài: Mối quan hệ giữa đầu tư trực tiếp nước ngoài, cán cân vãng lai và tăng trưởng kinh tế tại Việt Nam - Mã số: ĐTNH.016/19
b) Tổ chức chủ trì: Trường Đại học Ngân hàng Tp.HCM
c) Chủ nhiệm và người tham gia chính:
- Chủ nhiệm: PGS.TS. Nguyễn Đức Trung – Phó Hiệu trưởng Trường Đại học Ngân hàng Tp.HCM.
- Thư ký: TS. Lê Hoàng Anh – Nghiên cứu viên, Viện Nghiên cứu khoa học và công nghệ ngân hàng, Trường Đại học Ngân hàng Tp.HCM.
- Thành viên tham gia:
1. PGS.TS. Hà Văn Dũng – Phụ trách Khoa Kinh tế quốc tế, Trường Đại học Ngân hàng Tp.HCM;
2. TS. Hồ Thúy Ái – Phó Trưởng Khoa Kinh tế quốc tế, Trường Đại học Ngân hàng Tp.HCM;
3. TS. Phạm Đức Anh – Nghiên cứu viên, Viện Nghiên cứu khoa học ngân hàng, Học viện Ngân hàng;
4. ThS. Hoàng Việt Phương – Phó Trưởng phòng, Vụ Dự báo, Thống kê, Ngân hàng Nhà nước Việt Nam.
5. TS. Nguyễn Hoàng Chung – Giảng viên, Trường Đại học Thủ Dầu Một;
6. ThS. Lưu Xuân Khôi – Chuyên viên, Ban Kinh tế Trung Ương;
7. ThS. Đặng Ngọc Hà – Trưởng phòng, Vụ Dự báo, Thống kê, Ngân hàng Nhà nước Việt Nam.
8. ThS. Lê Phan Ái Nhân – Giảng viên, Trường Đại học Ngân hàng Tp.HCM.
d) Các chủ đề nghiên cứu chính:
- Cơ sở lý thuyết về mối quan hệ giữa đầu tư trực tiếp nước ngoài, cán cân vãng lai và tăng trưởng kinh tế;
- Mối quan hệ giữa đầu tư trực tiếp nước ngoài, cán cân vãng lai và tăng trưởng kinh tế của Việt Nam;
- Giải pháp duy trì quy mô dòng vốn FDI đảm bảo sự ổn định của kinh tế vĩ mô Việt Nam.
đ) Thời gian bắt đầu và thời gian kết thúc:
- Thời gian bắt đầu: Tháng 12/2019.
- Thời gian kết thúc: Tháng 06/2021
e) Kinh phí thực hiện: 230 triệu đồng.
g) Kết quả thực hiện: Giỏi
h) Mô tả tóm tắt:
Nhằm mục tiêu nghiên cứu mối quan hệ giữa đầu tư trực tiếp nước ngoài, cán cân vãng lai và tăng trưởng kinh tế Việt Nam để từ đó đề xuất các giải pháp hạn chế tối đa những ảnh hưởng tiêu cực của dòng vốn FDI cũng như tận dụng tối đa nguồn vốn này cho sự phát triển bền vững kinh tế Việt Nam, đề tài đã triển khai các nội dung sau:
(i) Xây dựng tổng quan lý thuyết về mối quan hệ giữa đầu tư trực tiếp nước ngoài, cán cân vãng lai và tăng trưởng kinh tế.
(ii) Xác định bản chất mối quan hệ giữa vốn FDI, cán cân vãng lai với tăng trưởng kinh tế tại Việt Nam cũng như thực trạng tăng trưởng kinh tế Việt Nam giai đoạn 2011 trở lại đây; Xây dựng và kiểm định mô hình đánh giá mối quan hệ giữa giữa đầu tư trực tiếp nước ngoài, cán cân vãng lai và tăng trưởng kinh tế; Xây dựng các kịch bản mô phỏng về thay đổi bất ngờ dòng vốn FDI và đánh giá tác động của FDI đến tăng trưởng kinh tế, cán cân vãng lai của Việt Nam theo từng kịch bản.
(iii) Xây dựng nhóm giải pháp duy trì quy mô dòng vốn FDI đảm bảo sự ổn định của kinh tế vĩ mô Việt Nam.
Cụ thể, về tổng quan lý thuyết mối quan hệ giữa đầu tư trực tiếp nước ngoài, cán cân vãng lai và tăng trưởng kinh tế, nhóm nghiên cứu đã trình bày các khái niệm liên quan đến đầu tư trực tiếp nước ngoài, cán cân vãng lai và tăng trưởng kinh tế; các lý thuyết liên quan đến mối quan hệ giữa đầu tư trực tiếp nước ngoài, cán cân vãng lai và tăng trưởng kinh tế như khung lý thuyết, các bằng chứng về mối quan hệ giữa đầu tư trực tiếp nước ngoài, cán cân vãng lai và tăng trưởng kinh tế. Kết quả nghiên cứu cho thấy một số vấn đề như: FDI là một nguồn tích lũy vốn con người và phát triển công nghệ mới cho các nước đang phát triển, mang lại một sự gia tăng đầu tư trong nước làm thúc đẩy tăng trưởng kinh tế nước chủ nhà; FDI, tăng trưởng kinh tế, đầu tư tư nhân có mối quan hệ nhân quả... Tại Việt Nam, dòng vốn FDI tác động rất tích cực đến tăng trưởng kinh tế, kích thích xuất khẩu, nâng cao chất lượng nguồn nhân lực và tạo ra những tiền đề quan trọng cho sự tăng trưởng kinh tế Việt Nam.
Với mục tiêu xây dựng và kiểm định mô hình đánh giá mối quan hệ giữa giữa đầu tư trực tiếp nước ngoài, cán cân vãng lai và tăng trưởng kinh tế, nhóm nghiên cứu dựa trên các nghiên cứu liên quan của Roman và Padureanu (2012); Sử Đình Thành và Nguyễn Minh Tiến (2014); Hobza và Zeugner (2014), Cecen và Xiao (2014), Sönmez (2017), Yalcinkaya và Sonmez (2017) để phát triển mô hình. Việc kiểm định mối quan hệ giữa giữa đầu tư trực tiếp nước ngoài, cán cân vãng lai và tăng trưởng kinh tế được nhóm nghiên cứu thực hiện bằng phương pháp VECM để đánh giá cả trong ngắn hạn và dài hạn. Kết quả nghiên cứu cho thấy trong cả ngắn hạn và dài hạn, vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài, cán cân vãng lai đều có tác động tích cực đến tăng trưởng kinh tế. Kết quả nghiên cứu cũng cho thấy chỉ có tác động của tăng trưởng kinh tế và cán cân vãng lai đến vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài trong dài hạn và không có tác động trong ngắn hạn. Tuy nhiên, lãi suất tiền gửi lại có tác động tích cực đến vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài trong ngắn hạn. Ngoài ra, tỷ giá hối đoái hiệu lực sẽ không có tác động đến vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài trong ngắn hạn. Nghiên cứu không tìm thấy bằng chứng về tác động của tăng trưởng kinh tế, vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài đến cán cân vãng lai cả trong ngắn hạn và dài hạn.
Nhóm nghiên cứu cũng phát triển 02 kịch bản kinh tế vĩ mô năm 2021 dựa trên các điều kiện quốc tế, Báo cáo “Kinh tế Việt Nam năm 2020 và triển vọng 2021: Đổi mới để thích ứng” do Viện Nghiên cứu quản lý kinh tế Trung ương thực hiện, Dự thảo chiến lược và định hướng chiến lược thu hút FDI thế hệ mới, giai đoạn 2018 – 2030 do Bộ Kế hoạch và Đầu tư, nhóm Ngân hàng Thế giới phối hợp xây dựng. Việc đánh giá tác động của thay đổi dòng vốn FDI theo 2 kịch bản trên được thực hiện với mô hình biến phụ thuộc là tăng trưởng kinh tế. Kết quả phân tích mô phỏng Monte Carlo cho thấy, với kịch bản bất lợi (kịch bản 1), tốc độ tăng trưởng kinh tế sẽ giảm đi -2.73%. Với kịch bản thuận lợi (kịch bản 2), tốc độ tăng trưởng kinh tế sẽ tăng thêm 4.18%.
Trên cơ sở kết quả nghiên cứu, nhóm nghiên cứu đề xuất 03 nhóm giải pháp, gồm: nhóm giải pháp duy trì dòng vốn FDI, nhóm giải pháp phòng ngừa rủi ro dòng vốn FDI và nhóm giải pháp phát triển bền vững FDI. Nhóm tác giả cũng đưa ra một số khuyến nghị chính sách hạn chế tối đa ảnh hưởng tiêu cực của dòng vốn FDI và tận dụng tối đa nguồn vốn này cho phát triển bền vững kinh tế Việt Nam./.