Tầm quan trọng của giáo dục tài chính cho người lao động tại nơi làm việc

Các xu hướng toàn cầu tác động đến người lao động

OECD cho rằng các xu hướng toàn cầu hiện nay như già hóa dân số, sự phát triển nhanh chóng và rộng rãi của các dịch vụ tài chính kỹ thuật số (DFS) đang tạo ra những rủi ro và thách thức tài chính cho người lao động. Bên cạnh đó, bất ổn tài chính ngày càng tăng cùng với mức độ hiểu biết tài chính thấp đã ảnh hưởng trực tiếp đến sức khỏe tài chính của người lao động. Các yếu tố này làm nổi bật vai trò của giáo dục tài chính tại nơi làm việc nhằm nâng cao kiến ​​thức, kỹ năng và thái độ giúp người lao động đối phó với các thách thức tài chính.

Già hóa dân số làm gia tăng trách nhiệm tài chính của cá nhân

Già hóa dân số là một xu hướng nhân khẩu học lớn, có tác động đáng kể đến nhiều nền kinh tế phát triển và đang phát triển. Theo Liên hợp quốc (UN), vào năm 2017 trên toàn thế giới, số người từ 60 tuổi trở lên là 962 triệu người, gấp hơn hai lần so với năm 1980, và được dự báo ​​sẽ tăng gấp đôi vào năm 2050 với khoảng 2,1 tỷ người. Nó đem đến những thay đổi sâu sắc và ảnh hưởng tới nhiều khía cạnh khác nhau của đời sống kinh tế - xã hội như việc làm, tiết kiệm hoặc tiêu dùng. Quá trình già hóa sẽ đặc biệt ảnh hưởng đến dân số trong độ tuổi lao động, làm giảm tỷ lệ người trong độ tuổi lao động trên số người quá tuổi. Điều này sẽ gia tăng gánh nặng và trách nhiệm đối với người lao động trong tương lai, đặt ra đòi hỏi phải thay đổi hoặc điều chỉnh hành vi và kế hoạch tài chính phù hợp.

Là những người trực tiếp tham gia vào việc lập kế hoạch và đóng góp cho chế độ hưu trí và lương hưu, người lao động đặc biệt bị ảnh hưởng bởi những thay đổi về lương hưu và hệ thống bảo trợ xã hội ở nhiều quốc gia và tăng trách nhiệm về tài chính của họ khi nghỉ hưu. Tuy nhiên, nhiều cá nhân có thể không được chuẩn bị tốt để đưa ra các quyết định liên quan đến tiết kiệm để nghỉ hưu. Nghiên cứu thực nghiệm cho thấy nhiều người không đưa ra được các quyết định tài chính hiệu quả do hành vi thiên kiến ​​và mức độ hiểu biết tài chính thấp. Trong bối cảnh này, điều cần thiết là các cá nhân phải có kiến ​​thức và kỹ năng cần thiết để tự lập kế hoạch và quản lý các nguồn lực của mình khi nghỉ hưu.

Ngoài ra, các cá nhân cũng cần phải tính toán các chi phí bất ngờ khác liên quan đến việc tăng tuổi thọ và có thể chiếm tỷ trọng ngày càng cao trong ngân sách hộ gia đình như chăm sóc sức khỏe dài hạn. Những chi phí này có thể đặc biệt khó dự báo và lập kế hoạch trước do tính phức tạp của các quyết định và các thành kiến ​​về hành vi ảnh hưởng đến việc ra quyết định của các cá nhân. Nhiều lao động có thể sẽ không có đủ tiền tiết kiệm, bảo hiểm, lương hưu cho các nhu cầu khi về già. Không những thế, ngày càng có nhiều người lao động nhận thấy mình cần phải làm việc lâu hơn dự kiến ​​để có thể nghỉ hưu một cách an toàn. Ví dụ, tại Australia, gần 50% người lao động đã hoặc có ý định trì hoãn nghỉ hưu để đảm bảo an toàn hơn về tài chính. Tình hình trở nên nghiêm trọng khi người lao động ở trong tình trạng tài chính khó khăn đến mức họ có nghĩa vụ phải rút quỹ hưu trí của mình trước khi nghỉ hưu cho các mục đích khác, đặc biệt, cuộc khủng hoảng COVID-19 đã đẩy nhanh việc rút sớm các quỹ hưu trí.

Giáo dục tài chính có thể có một vai trò quan trọng trong việc hỗ trợ sự bền vững tài chính của người lao động, cùng với các biện pháp khác để tạo điều kiện thuận lợi cho việc lập kế hoạch nghỉ hưu và dài hạn. Một số nghiên cứu cho thấy hiệu quả của giáo dục tài chính tại nơi làm việc đối với việc đăng ký tham gia và/hoặc đóng góp cho kế hoạch tiết kiệm khi nghỉ hưu. Nó có thể có vai trò quan trọng hỗ trợ việc ra quyết định tiết kiệm khi nghỉ hưu và giúp người lao động vượt qua những thành kiến ​​về hành vi của họ, và cuối cùng là cải thiện tình trạng tài chính của mình.

Dịch vụ tài chính kỹ thuật số: Những thách thức và rủi ro mới

Tốc độ phát triển công nghệ chưa từng có và sự mở rộng của các dịch vụ tài chính kỹ thuật số (DFS) trên toàn cầu đã mang lại những cơ hội mới, làm tăng khả năng tiếp cận với các loại dịch vụ tài chính mới, giảm chi phí và giao dịch nhanh hơn, nhưng cũng đặt ra những thách thức và rủi ro mới. Hơn nữa, đại dịch COVID-19 đã nâng cao tầm quan trọng của các giao dịch tài chính kỹ thuật số do hạn chế các tương tác vật lý và các biện pháp phòng chống lây lan dịch bệnh. Với việc sử dụng ngày càng nhiều các DFS, người lao động cũng có thể phải đối mặt với rủi ro gian lận, đánh cắp dữ liệu hoặc lỗi người dùng, đặc biệt nếu họ thiếu kiến ​​thức về kỹ thuật số hoặc tài chính. Hơn nữa, người dùng các phương thức thanh toán kỹ thuật số thay thế có nhiều khả năng bị tấn công mạng hoặc gian lận kỹ thuật số hơn. Việc tăng sử dụng DFS và các kênh truyền thông kỹ thuật số trong đại dịch COVID-19 trong khi các tiến bộ về an ninh mạng chưa tương xứng cũng khiến khi tình trạng gian lận tài chính xảy ra thường xuyên hơn.

Cùng với số hóa và FinTech, các hình thức cho vay mới đã xuất hiện và dễ dàng được chấp nhận bởi người lao động nhờ những tiện ích mà chúng mang lại như xét duyệt nhanh chóng, ít thủ tục giấy tờ và quan liêu hơn. Tuy nhiên, việc dễ dàng tiếp cận với các loại khoản vay này trong khi trình độ hiểu biết tài chính thấp không chỉ góp phần gây ra rủi ro như vay nợ quá nhiều mà còn gây khó khăn tài chính trong trường hợp người vay quản lý yếu kém và sử dụng sai mục đích.

Trong bối cảnh này, điều quan trọng là người lao động phải có kiến ​​thức và kỹ năng tài chính để hiểu các điều khoản, điều kiện rõ ràng của từng DFS cụ thể. Điều này sẽ giúp họ hiểu các DFS khác nhau, đưa ra quyết định sáng suốt và quản lý các rủi ro tiềm ẩn liên quan cụ thể với các sản phẩm kỹ thuật số. Điều quan trọng nữa là người sử dụng lao động phải nhận thức được các cơ hội và thách thức cụ thể đối với người lao động của họ phát sinh từ việc số hóa các khoản thanh toán. Trong đó, các yếu tố về hiểu biết tài chính kỹ thuật số trong giáo dục tại nơi làm việc như quyền riêng tư và an toàn của thông tin tài chính, nhận biết các gian lận tài chính kỹ thuật số và chào hàng giả mạo, có thể giúp trao quyền cho người lao động khi sử dụng các dịch vụ tài chính kỹ thuật số.

Nhu cầu giáo dục tài chính của người lao động

Mức độ hiểu biết về tài chính của người lao động thấp. Người lao động đang ngày càng có trách nhiệm cao hơn trong việc đảm bảo tài chính của chính mình. Tuy nhiên, rất ít người có đủ kiến ​​thức về tài chính để đưa ra và thực hiện các quyết định và kế hoạch tài chính phức tạp. Theo khảo sát về hiểu biết tài chính năm 2020 của OECD/INFE, mức độ hiểu biết tài chính của người lao động ở hầu hết các quốc gia vẫn ở mức thấp. Điều này cho thấy rằng có rất nhiều cơ hội để cải thiện các yếu tố về hiểu biết tài chính (kiến thức, hành vi và thái độ) của người lao động.

Kiến thức tài chính là một thành phần quan trọng trong hiểu biết tài chính giúp các cá nhân so sánh các sản phẩm và dịch vụ tài chính và đưa ra các quyết định phù hợp, đầy đủ thông tin. Một kiến thức cơ bản giúp người tiêu dùng có thể điều hướng các vấn đề tài chính một cách tự tin hơn và ứng phó với các thông tin ảnh hưởng đến tình trạng tài chính của họ.

Các khái niệm hành vi chính bao gồm lập ngân sách, tiết kiệm, lập kế hoạch dài hạn, theo dõi tài chính cá nhân, mua sắm các sản phẩm và tránh mắc nợ. Các hành vi tài chính nếu được thực hiện thận trọng và phù hợp có thể cho phép các cá nhân hạn chế những mức độ căng thẳng tài chính ở mức tối thiểu trong cuộc sống. Khảo sát của OECD cho thấy người đi làm, lao động tự do có hành vi tài chính tốt hơn so với người không có việc làm, nhưng nhìn chung vẫn ở mức thấp.

Thái độ tài chính là một thành phần quan trọng của hiểu biết về tài chính, bởi ngay cả khi một cá nhân có đủ kiến ​​thức và khả năng để hành động thì thái độ của họ sẽ ảnh hưởng đến quyết định có hành động hay không. Theo OECD, những người thể hiện thái độ tích cực hơn đối với vấn đề tiết kiệm và dài hạn có điểm số về thái độ tài chính tốt hơn. Kết quả khảo sát cũng cho thấy, so với những người có việc làm, lao động tự do có thể nhận thức rõ hơn về những rủi ro tài chính có thể xảy ra do họ đang hoạt động trong một môi trường không ổn định và từ đó họ hành vi tài chính có trách nhiệm hơn những người đã đi làm. Đồng thời, những người có việc làm có thể cảm thấy an toàn hơn về mặt tài chính so với những người làm việc tự do và ít có động lực hơn để cải thiện kiến ​​thức và hành vi tài chính của họ nói chung. Với việc được bảo vệ nhiều hơn với mức lương và phúc lợi ổn định, người làm công có thể bớt lo lắng trước những thách thức tài chính bất ngờ hơn so với những người tự kinh doanh. Hơn nữa, người lao động thường phải đưa ra ít quyết định hơn so với những người tự doanh về lương hưu hoặc bảo hiểm sức khỏe/công việc.

Kết quả của cuộc khảo sát mới nhất của OECD/INFE xác nhận rằng mức độ hiểu biết về tài chính của người làm công và những người tự doanh nhìn chung còn thấp. Cuộc khủng hoảng kinh tế và xã hội do đại dịch COVID-19 gây ra có thể gây ra nhiều tác động hơn nữa đối với người lao động. Do đó, cần phải tăng cường các chính sách giáo dục tài chính nói riêng cho đối tượng có việc làm và phát triển các công cụ chính sách cho người trong độ tuổi lao động nói chung. Những điều này có thể được tiếp tục khai thác để cải thiện kiến ​​thức và hành vi tài chính có lợi cho việc nâng cao khả năng phục hồi tài chính và tình trạng tài chính của cá nhân, trong đó lưu ý đến nhu cầu khác nhau của các nhóm có khả năng dễ bị tổn thương.

Tình trạng khó khăn tài chính ở mức độ cao của người lao động. Khó khăn về tài chính là vấn đề lo lắng chung của người lao động. Theo kết quả khảo sát của PwC năm 2020, các vấn đề về tài chính là nguyên nhân gây căng thẳng cho 54% người lao động được hỏi ở Mỹ. Tại Canada, khảo sát Financial Stress Index năm 2021 cho thấy vấn đề tiền bạc là nguồn gây căng thẳng lớn nhất đối với người Canada (38%) nhiều hơn so với vấn đề sức khỏe cá nhân (26%), công việc (20%) và các mối quan hệ (15%). Một cuộc khảo sát năm 2018 tại Úc cho thấy 24% người lao động thuộc mọi ngành nghề, cấp bậc và vai trò công việc cho biết họ bị căng thẳng do tình hình tài chính của mình. Tại New Zealand, 46% người lao động cho biết họ cảm thấy căng thẳng do tình hình tài chính của họ. Ngoài ra, theo TIAA Institue (2021), 18% người trưởng thành ở Mỹ dành từ 10 giờ trở lên mỗi tuần để giải quyết các vấn đề tài chính cá nhân. Người lao động có hiểu biết tài chính thấp dành trung bình 6h/tuần để giải quyết các vấn đề tài chính, trong khi những người có hiểu biết tài chính cao hơn chỉ cần 1h/tuần cho vấn đề này. Hơn nữa, 1/2 số người được hỏi cho biết suy nghĩ về tài chính cá nhân có thể khiến họ lo lắng, điều này cho thấy những thách thức tài chính có thể ảnh hưởng đến các khía cạnh khác của hạnh phúc cá nhân.

Khó khăn tài chính có thể ảnh hưởng đáng kể đến sức khỏe tinh thần và thể chất của người lao động. Nghiên cứu cho thấy rằng những người lao động đối mặt với căng thẳng tài chính có nguy cơ sức khỏe kém hơn so với những người lao động không gặp khó khăn về tài chính (FCAC, 2019). Nghiên cứu cũng chỉ ra rằng, nhìn chung, khó khăn tài chính và sức khỏe tinh thần có mối liên hệ với nhau. Đồng thời, căng thẳng tài chính không chỉ tác động tiêu cực đối với các cá nhân, mà còn đối với các mối quan hệ của họ, quan hệ với đồng nghiệp và người sử dụng lao động như nghỉ làm nhiều hơn, năng suất thấp hơn, mức độ gắn kết của người lao động thấp hơn và tỷ lệ thay thế người lao động cao hơn (AMP life, 2018).

Nhu cầu đa dạng giữa các nhóm lao động. Một số nhóm lao động, như phụ nữ, lao động trẻ, lao động thời vụ và có hợp đồng không ổn định (hoặc làm việc trong khu vực phi chính thức) được cho là dễ bị tổn thương hơn về tài chính ở nhiều quốc gia. Hơn nữa, mô hình việc làm đã thay đổi đáng kể trong những năm qua ở nhiều nước phát triển và đang phát triển, tạo ra những rủi ro cho người lao động. Ngoài ra, đại dịch COVID-19 cũng đã ảnh hưởng đến thế giới việc làm một cách sâu sắc hơn, tạo ra những thách thức và rủi ro mới cho người lao động.

Phụ nữ thường có nguy cơ dễ bị tổn thương về tài chính hơn nam giới, vì họ có xu hướng kiếm thu nhập thấp hơn, làm việc không liên tục hơn và hưởng lương hưu thấp hơn nam giới. Tuổi thọ trung bình của phụ nữ cũng có xu hướng lâu hơn so với nam giới và cần quản lý các nguồn lực của mình trong thời gian dài hơn, do vậy có các yêu cầu khác và cách tiếp cận riêng cho việc lập kế hoạch tài chính dài hạn và nghỉ hưu.

Trung bình, phụ nữ có xu hướng có mức lương thấp hơn, sự nghiệp ngắn hơn hoặc không liên tục, do trách nhiệm chăm sóc trẻ em và người già. Theo OECD, sự nghiệp của phụ nữ trung bình ngắn hơn 1/3 so với nam giới. Phụ nữ dường như cũng có thể trở thành trụ cột trong gia đình cha mẹ đơn thân. Theo dữ liệu của Cục điều tra dân số Hoa Kỳ năm 2020, trong số khoảng 11 triệu gia đình cha mẹ đơn thân có con dưới 18 tuổi, 80% do các bà mẹ đơn thân làm chủ hộ. Cha mẹ đơn thân phải xoay sở giữa trách nhiệm chăm sóc con cái và công việc có nhiều khả năng gặp căng thẳng về tài chính hơn so với những gia đình có cả cha và mẹ có thể chia sẻ trách nhiệm tài chính và chăm sóc con cái. Ngoài ra, tỷ lệ phụ nữ làm công việc bán thời gian cũng thường lớn hơn so với nam giới trong khi mức lương cũng thường không tương xứng. Thêm vào đó, bằng chứng cho thấy phụ nữ và nam giới có thể không có nguồn lực giống nhau khi nghỉ hưu. Tính trung bình trong OECD, phụ nữ từ 65 tuổi trở lên nhận được thu nhập thấp hơn 26% so với nam giới từ hệ thống lương hưu.

Phụ nữ có thể có nhu cầu đặc biệt về giáo dục tài chính không chỉ vì họ có nguy cơ bị tổn thương tài chính cao hơn mà còn do kiến ​​thức tài chính thấp hơn, khiến họ khó đưa ra các quyết định tài chính phù hợp (OECD, 2020). Đại dịch COVID-19 càng làm nổi bật tính dễ bị tổn thương của phụ nữ, những người bị ảnh hưởng nặng nề bởi cuộc khủng hoảng. Phụ nữ thường tập trung hơn vào những công việc không thể làm ở nhà và liên quan đến việc tiếp xúc trực tiếp với khách hàng hoặc đồng nghiệp. Hơn nữa, phụ nữ cũng dễ bị tổn thương hơn về tài chính hoặc mất việc, do làm việc nhiều trong các lĩnh vực mà mức độ mất việc làm là lớn nhất như thương mại bán lẻ, dịch vụ lưu trú, thực phẩm, nghệ thuật giải trí và các dịch vụ cá nhân khác (ILO-OECD, 2020).

Bên cạnh phụ nữ, nhóm lao động trẻ cũng có thể rơi vào tình huống dễ bị tổn thương hơn so với các nhóm lao động khác. Họ bị ảnh hưởng đặc biệt bởi mô hình việc làm đang thay đổi, cũng như tác động từ các cuộc khủng hoảng. Người trẻ hiện nay tham gia thị trường lao động muộn hơn nhưng cũng gánh nặng tài chính lớn hơn so với các thế hệ trước. Nhiều người lao động trẻ vẫn cần quản lý các trách nhiệm tài chính mà họ đã có trước đó như các khoản vay cho sinh viên hoặc các khoản nợ khác khiến họ khó khăn trong việc lập kế hoạch và đạt được các mục tiêu trong tương lai. Mặc dù các khoản vay sinh viên mang lại cơ hội cho nhiều người trẻ có thu nhập thấp học lên cao hơn, nhưng cũng làm tăng gánh nặng tài chính cho sinh viên mới ra trường, những người có trách nhiệm trả khoản vay của họ sau khi tốt nghiệp. Vấn đề có thể trở nên đáng lo ngại khi lao động trẻ không tìm được công việc ổn định và được trả lương tốt đủ để trả nợ.

Trình độ đầu vào và mức lương thấp hơn đối với lao động trẻ tuổi, kết hợp với mức nợ cao, chi phí tiêu dùng gia tăng có thể khiến lao động trẻ gặp phải mức độ căng thẳng tài chính cao hơn so với những người ở độ tuổi khác. Một cuộc khảo sát gần đây cho thấy tại Canada, những người dưới 35 tuổi (44%) có mức độ căng thẳng vì tài chính cao hơn so với những người trên 35 tuổi (36%).

Ngoài ra, nhiều người trẻ đã bị ảnh hưởng tiêu cực bởi hậu quả của cuộc khủng hoảng tài chính toàn cầu năm 2008 dẫn đến tỷ lệ thất nghiệp và mất việc làm. Tỷ lệ thất nghiệp ở người trẻ tăng đáng kể tại hầu hết các nước OECD và ở một số nền kinh tế mới nổi sau cuộc khủng hoảng tài chính toàn cầu. Thu nhập khả dụng của lao động trẻ cũng đã giảm nhiều hơn so với người lớn và người cao tuổi, và họ phải đối mặt với tỷ lệ nghèo đói cao hơn các nhóm tuổi khác do tác động của các cuộc khủng hoảng. Tỷ lệ thất nghiệp ở của lao động trẻ tại các nước OECD đã tăng lên khi đại dịch COVID-19 bùng phát và số giờ làm việc của nhóm này giảm mạnh so với các nhóm khác.

Sự phát triển các phương thức giao tiếp và công nghệ mới làm xuất hiện các hình thức công việc phi truyền thống mới, cho phép người lao động làm việc như những người làm nghề tự do và họ sử dụng các nền tảng trực tuyến chuyên dụng để thực hiện các dịch vụ khác nhau theo yêu cầu. Ví dụ: dịch vụ DIY, giao đồ ăn, dịch vụ taxi công nghệ hoặc phát triển web. Tại Châu Âu và Hoa Kỳ, 162 triệu người (20 đến 30% dân số trong độ tuổi lao động) tham gia vào một số hình thức làm việc độc lập và 15% sử dụng nền tảng kỹ thuật số (McKinsey Global Institute, 2016). 1/6 người Mỹ (17%) đã thực hiện nhiệm vụ công việc thông qua một trang web hoặc ứng dụng như Uber, TaskRabbit, Care.com và các công cụ kỹ thuật số khác.

Những loại hợp đồng và thỏa thuận làm việc này có thể hấp dẫn vì chúng tạo ra sự tự chủ và linh hoạt hơn. Mặc dù nhiều người cảm thấy hài lòng với những hình thức này, họ cũng phải đối mặt với những thách thức, do có thể không nhận được cùng mức bảo vệ và phúc lợi xã hội so với những người lao động truyền thống (như lương tối thiểu, bảo hiểm thất nghiệp, bảo hiểm y tế, lương hưu công, hoặc nghỉ có lương). Những yếu tố này mang lại một số thách thức về tài chính, trách nhiệm ngày càng cao đối với việc lập kế hoạch tài chính cá nhân, thiếu sự an toàn và khả năng phục hồi tài chính.

Giáo dục tài chính tại nơi làm việc

Tại nhiều quốc gia, nơi làm việc là một kênh thích hợp để giáo dục tài chính, bởi nó có thể là một cách hiệu quả để tiếp cận số lượng lớn người trưởng thành, bao gồm những người ra quyết định tài chính trong gia đình, những người dễ bị tổn thương và những người đang gặp khó khăn về tài chính. Giáo dục tài chính tại nơi làm việc cũng có thể là một cách hiệu quả để cải thiện hành vi tài chính của những người tham gia. Việc đánh giá các chương trình giáo dục tài chính cho tiết kiệm và đầu tư dài hạn chỉ ra những ví dụ mà giáo dục tại nơi làm việc có thể giúp tăng tỷ lệ tham gia và/hoặc đóng góp cho các chương trình lương hưu.

Những lợi ích tiềm năng của giáo dục tài chính tại nơi làm việc có thể rất đáng kể đối với người lao động. Nghiên cứu tại Australia đã chỉ ra rằng những người lao động có mức độ tài chính tốt hơn có xu hướng làm việc cho các doanh nghiệp cung cấp hỗ trợ và tư vấn cho những người lao động đang gặp khó khăn về tài chính. Các nghiên cứu cũng cho thấy người lao động có tài chính tốt thường hạnh phúc hơn so với những người lao động căng thẳng về tài chính, và người lao động hạnh phúc hơn sẽ làm việc tốt và hiệu quả hơn.

Một số bằng chúng cũng cho thấy nhìn chung người lao động sẵn lòng trong việc được giáo dục tài chính tại nơi làm việc và tin rằng nơi làm việc có thể là một nguồn tư vấn đáng tin cậy để đảm bảo sức khỏe tài chính. Cùng với việc cải thiện tình trạng tài chính của người lao động, giáo dục tài chính tại nơi làm việc có thể mang lại lợi ích bổ sung cho người sử dụng lao động. Họ có thể hưởng lợi từ việc tăng sự hài lòng của người lao động, nâng cao danh tiếng,.. và từ đó có khả năng dẫn đến tăng lợi thế cạnh tranh. Hỗ trợ người lao động giải quyết và vượt qua khó khăn tài chính có thể tạo ra một lực lượng lao động lành mạnh và có động lực, có tinh thần trung thành, gắn bó đối với người sử dụng lao động.

MN (theo OECD)