Ngân hàng Trung ương Châu Âu (ECB) đang khởi động dự án hợp nhất hệ thống thanh toán giá trị cao đồng euro (TARGET2) và hệ thống thanh toán chứng khoán (T2S); dự kiến triển khai trong thời gian từ tháng 11/2022 đến năm 2023.
Hệ thống TARGET2 - T2S và vai trò đối với cơ sở hạ tầng thị trường tài chính Châu Âu
Tại khu vực Châu Âu, các cơ sở hạ tầng thị trường tài chính (FMIs) đóng vai trò quan trọng và có sự phát triển mạnh mẽ đặc biệt kể từ sau cuộc khủng hoảng tài chính năm 2008. Trong đó, hệ thống thanh toán giá trị cao đồng euro TARGET2 và hệ thống thanh toán chứng khoán T2S là những FMIs quan trọng nhất trong khu vực.
Hình 1: Mô hình cấu trúc FMIs ở khu vực Châu Âu
Hệ thống TARGET2 có tiền thân là TARGET (thành lập từ năm 1999 khi ra đời đồng tiền chung Châu Âu - euro) với mục tiêu ban đầu là phục vụ nhu cầu chính sách tiền tệ duy nhất tại khu vực đồng tiền chung Châu Âu; tăng cường hiệu quả thanh toán giữa các quốc gia thành viên trong khu vực đồng euro; và cung cấp cơ chế thanh toán an toàn, tin cậy để xử lý các khoản thanh toán nhanh, tức thời, giá trị cao thông qua cơ chế thanh toán tổng tức thời (RTGS).
Từ năm 2007, TARGET2 chính thức hoạt động, thay thế hệ thống TARGET và trở thành nền tảng thanh toán chia sẻ chung đồng euro ở khu vực Châu Âu, cho phép: (i) Quản lý tài khoản phi tập chung, theo đó ngân hàng trung ương (NHTW) các nước trong khu vực có thể mở tài khoản cho các thành viên tham gia hệ thống của mình, cung cấp tín dụng trong ngày INTRADAY dựa trên tài sản thế chấp và thực hiện vai trò giám sát của mình; và (ii) Xử lý an toàn, hiệu quả các giao dịch thanh toán giá trị cao hoặc thanh toán nhanh/tức thời giữa các trung gian tài chính.
Ngoài ECB, TARGET2 hiện đang được sử dụng bởi 24 NHTW và các tổ chức tài chính thuộc các quốc gia thành viên, gồm 19 NHTW khu vực đồng euro và 05 NHTW ngoài khu vực đồng euro (Bulgaria, Croatia, Đan Mạch, Ba Lan, Romania). Đến cuối năm 2021, hệ thống TARGET2 có 998 thành viên trực tiếp tham gia hệ thống và trên 42.000 thành viên gián tiếp với 78 hệ thống thanh toán thanh toán phụ trợ khác. Số lượng và giá trị giao qua hệ thống TARGET2 tăng cao hàng năm, trong năm 2021 tổng giao dịch xử lý qua hệ thống đạt khoảng 96,3 triệu giao dịch với giá trị đạt trên 484.200 tỷ EUR (giá trị trung bình của một khoản thanh toán đạt khoảng 5 triệu EUR).
Hình 2: Tăng trưởng giao dịch qua TARGET2 năm 2021
Hệ thống T2S được phát triển từ năm 2008 bởi 4 NHTW (Pháp, Đức, Ý, Bồ Đào Nha), chính thức hoạt động từ năm 2015. T2S là nền tảng dành riêng cho thanh toán chứng khoán chung khu vực Châu Âu, gồm 21 Trung tâm lưu ký chứng khoán trung tâm (CSDs) là thành viên trực tiếp và các CSDs khác làm thành viên gián tiếp (thông qua kết nối với các CSDs là thành viên trực tiếp), cho phép các CSDs thực hiện thanh, quyết toán hiệu quả các giao dịch chứng khoán theo thời gian thực bằng tiền NHTW (là tài sản có tính thanh khoản cao nhất và an toàn nhất vì tương ứng với tài khoản tiền mặt tại NHTW). T2S cũng thực hiện kết nối với nhiều hệ thống, dự án khác nhau và đảm bảo hiệu quả ngang nhau trong cả giao dịch nội địa và xuyên biên giới.
Trong năm 2021, số lượng giao dịch xử lý qua hệ thống T2S đạt 187 triệu giao dịch với giá trị đạt trên 178.000 tỷ EUR; trung bình mỗi ngày T2S xử lý khoảng 727 nghìn giao dịch với giá trị trung bình khoảng 691 tỷ EUR.
Hình 3: Số lượng/giá trị giao dịch qua T2S trung bình theo ngày
Tái cấu trúc hệ thống TARGET2 và T2S
Trong nhiều năm qua, hệ thống TARGET2 và T2S đã hoạt động thông suốt và bảo an toàn, hiệu quả các khoản thanh toán ở khu vực đồng tiền chung Châu Âu, đồng thời đóng vai trò quan trọng trong hoạt động thanh toán ở khu vực Châu Âu và trên thế giới.
Tuy nhiên, do sự phát triển của công nghệ và yêu cầu ngày càng tăng của người tiêu dùng, từ năm 2020, ECB đã lên kế hoạch triển khai hợp nhất hệ thống TARGET2 và T2S về mặt kỹ thuật và các cấu phần chức năng.
Dự kiến trong giai đoạn từ tháng 11/2022 đến năm 2023, ECB sẽ tiến hành hợp nhất hệ thống TARGET2-T2S theo hướng: (i) Tạo điều kiện thuận lợi phát triển các dịch vụ mới và cải tiến các dịch vụ hiện hành để phù hợp với nhu cầu ngày càng cao trong hoạt động thanh toán; (ii) Cho phép ứng dụng các công nghệ mới, hiện đại để nâng cao chất lượng, hiệu quả dịch vụ; (iii) Giảm chi phí vận hành cho hệ thống Châu Âu (bỏ các chức năng không sử dụng hoặc ít được sử dụng); và (iv) Cho phép việc sử dụng TARGET2-T2S được thuận tiện hơn. Theo đó, một số nội dung quan trọng dự kiến được triển khai gồm: (i) Hợp nhất TARGET2-T2S về mặt kỹ thuật; (ii) Tích hợp và nâng cấp các tính năng để tăng cường hiệu quả các cấu phần quan trọng của hai hệ thống về chứng khoán và tiền tệ như áp dụng thống nhất chuẩn tin điện ISO 20022, quản lý tập trung tài khoản thanh toán (hiện nay, cấu phần quản lý tài khoản tiền mặt chuyên dùng - DCA được vận hành trong hệ thống thanh toán chứng khoán T2S, trong khi việc mở và vận hành DCA thuộc phạm vi quyền hạn của TARGET2), phát triển cấu phần thanh toán RTGS đa tiền tệ… (iii) Phát triển các dịch vụ RTGS mới.
Trong thời gian tới, việc hợp nhất hệ thống TARGET2 và T2S là một trong những dự án trọng điểm ở khu vực Châu Âu nhằm tăng cường hiệu quả công tác quản lý, giảm chi phí vận hành và cải thiện khả năng phục hồi của các hệ thống. Đồng thời việc tái cấu trúc các cơ sở hạ tầng thị trường tài chính quan trọng này cũng thể hiện những nỗ lực chuyển mình của khu vực Châu âu trong việc thúc đẩy đổi mới sáng tạo, ứng dụng công nghệ mới, hiện đại trong hoạt động thanh toán giá trị cao và thanh toán chứng khoán, từ đó thúc đẩy thanh toán không dùng tiền mặt ngày càng phát triển.
ĐTT (Theo ECB, Ngân hàng Trung ương Pháp).