a) Tên Đề tài: Cơ chế hỗ trợ doanh nghiệp trong khủng hoảng: kinh nghiệm quốc tế và hàm ý chính sách cho Việt Nam trong bối cảnh dịch covid-19
Mã số: ĐTNH.023/20
b) Tổ chức chủ trì: Học viện Ngân hàng.
c) Chủ nhiệm và người tham gia chính:
- Chủ nhiệm: TS. Phạm Mạnh Hùng, Trưởng phòng NCKH và tư vấn, Viện NCKH Ngân hàng, Học viện Ngân hàng.
- Thư ký: TS. Trần Huy Tùng, Phó trưởng Bộ môn Kinh tế đầu tư, Học viện Ngân hàng.
- Thành viên tham gia:
d. Các chủ đề nghiên cứu chính:
- Luận cứ khoa học về cơ chế hỗ trợ doanh nghiệp trong khủng hoảng.
- Kinh nghiệm quốc tế về cơ chế hỗ trợ doanh nghiệp trong khủng hoảng.
- Thực trạng hoạt động của các doanh nghiệp Việt Nam trong giai đoạn dịch COVID-19 và các cơ chế hỗ trợ.
- Khuyến nghị chính sách về cơ chế hỗ trợ doanh nghiệp Việt Nam trong giai đoạn phục hồi kinh tế.
đ) Thời gian bắt đầu và thời gian kết thúc:
- Thời gian bắt đầu: Tháng 03/2021.
- Thời gian kết thúc: Tháng 4/2022.
e) Kinh phí thực hiện: 168 triệu đồng.
g) Kết quả thực hiện: Khá
h) Mô tả tóm tắt:
Nhằm mục tiêu cung cấp cơ sở khoa học và thực tiễn về cơ chế hỗ trợ doanh nghiệp trong khủng hoảng để đề xuất cơ chế hỗ trợ doanh nghiệp Việt Nam trong giai đoạn khủng hoảng do dịch bệnh COVID-19, đề tài ĐTNH.023/20 đã triển khai các nội dung nghiên cứu cụ thể như sau:
Chương 1 nghiên cứu luận cứ khoa học về cơ chế hỗ trợ doanh nghiệp trong khủng hoảng, bao gồm: (i) hoạt động của doanh nghiệp trong nền kinh tế; (ii) tác động của khủng hoảng tới hoạt động của doanh nghiệp; và (iii) các cơ chế hỗ trợ doanh nghiệp trong khủng hoảng. Theo đó, hoạt động của doanh nghiệp góp phần quan trọng trong việc thúc đẩy tăng trưởng kinh tế, chuyển dịch cơ cấu kinh tế, tăng thu ngân sách, tạo việc làm, cải thiện đời sống nhân dân, bảo đảm an sinh xã hội... Tuy nhiên, các doanh nghiệp cũng là những đối tượng bị ảnh hưởng nặng nề nhất trong các cuộc khủng hoảng hay suy thoái kinh tế trên nhiều khía cạnh, bao gồm: gặp khó khăn về vốn và huy động vốn cũng như quản trị nhân sự, chịu nhiều áp lực cạnh tranh về giá dẫn đến sự sụt giảm về doanh thu và lợi nhuận. Vì vậy, Chính phủ các quốc gia cần phải áp dụng các cơ chế hỗ trợ một cách đúng đắn, kịp thời. Trong đó, một số cơ chế hỗ trợ chính gồm: (i) hỗ trợ thông qua chính sách tài khóa; (ii) hỗ trợ thông qua chính sách tiền tệ và tín dụng; (iii) hỗ trợ thông qua chính sách an sinh xã hội.
Chương 2 nghiên cứu kinh nghiệm quốc tế về cơ chế hỗ trợ doanh nghiệp trong khủng hoảng bao gồm khủng hoảng tài chính châu Á năm 1997, khủng hoảng tài chính toàn cầu năm 2007 - 2008 và giai đoạn đại dịch COVID-19, qua đó rút ra bài học kinh nghiệm cho Việt Nam về các vấn đề chung cũng như các vấn đề đặc thù khi triển khai cơ chế hỗ trợ thông qua kênh tài khóa; tiền tệ, tín dụng hay thông qua hỗ trợ an sinh xã hội.
Chương 3 nghiên cứu tác động của dịch covid-19 đến nền kinh tế Việt Nam, đến hoạt động của các doanh nghiệp và các cơ chế hỗ trợ đã triển khai. Kết quả nghiên cứu cung cấp tổng quan tác động tiêu cực nặng nề của dịch COVID-19 đến nền kinh tế, đến hệ thống doanh nghiệp, chỉ ra các ngành nghề, lĩnh vực chịu ảnh hưởng nặng nề nhất bởi đại dịch COVID-19. Nghiên cứu cũng cung cấp tổng quan các cơ chế, chính sách được ban hành nhằm tháo gỡ khó khăn cho sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp và đảm bảo an sinh xã hội như: gói hỗ trợ tài khoá (miễn, gia hạn thuế, phí cho doanh nghiệp, gia hạn nộp tiền thuê đất); gói hỗ trợ tiền tệ, tín dụng (cơ cấu lại nợ, miễn, giảm lãi suất, giãn thời gian cho vay); gói hỗ trợ an sinh xã hội (cho phép doanh nghiệp vay vốn với lãi suất 0% để trả lương cho người lao động, tạm dừng đóng bảo hiểm xã hội, bảo hiểm y tế, bảo hiểm thất nghiệp, lùi thời điểm đóng phí công đoàn, hỗ trợ người lao động). Bên cạnh những thành công đạt được của các cơ chế hỗ trợ đã được triển khai, nghiên cứu cũng đã chỉ ra những hạn chế chung của các cơ chế hỗ trợ cũng như những hạn chế cụ thể của từng chính sách.
Tại Chương 4, nhóm nghiên cứu đưa ra dự báo ảnh hưởng dịch COVID-19 đến nền kinh tế và hệ thống doanh nghiệp Việt Nam giai đoạn sắp tới và một số khuyến nghị chính sách nhằm nâng cao hiệu quả các cơ chế hỗ trợ doanh nghiệp Việt Nam trong bối cảnh dịch COVID-19. Theo đó, nhóm nghiên cứu đưa ra đề xuất về phương thức và nguồn lực thực hiện các cơ chế hỗ trợ; cách thức giải quyết các hạn chế chung và các khuyến nghị cụ thể đối với cơ chế hỗ trợ tài khóa, cơ chế hỗ trợ tiền tệ/tín dụng và cơ chế hỗ trợ an sinh xã hội. Bên cạnh các cơ chế hỗ trợ đã được triển khai, nhóm nghiên cứu cũng đề xuất một số cơ chế hỗ trợ mới để các cơ quan quản lý có thể tham khảo như trợ cấp kinh doanh; mua lại cổ phần, nới lỏng tạm thời các quy định về giới hạn và tỉ lệ đảm bảo an toàn trong hoạt động ngân hàng, xem xét giảm tỉ lệ dữ trữ bắt buộc, thành lập quỹ bảo lãnh cho vay doanh nghiệp.