Trước hết, Ngân hàng Nhà nước Việt Nam (NHNN) xin trân trọng cảm ơn Đại biểu Quốc hội Huỳnh Nghĩa đã quan tâm, ủng hộ và đánh giá tích cực những nỗ lực hoạt động của ngành Ngân hàng trong thời gian vừa qua.
Trong phiên thảo luận của Quốc hội về tình hình thực hiện kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội ngày 08/6/2015, Đại biểu có phát biểu một số nội dung liên quan đến lĩnh vực tiền tệ, ngân hàng:
(1). Đến nay nợ xấu trong nền kinh tế đã bị VAMC bắt nhốt lại, nhưng đó mới chỉ là nhốt lại, xích lại, nợ xấu hầu như vẫn còn nguyên và đang trở thành gánh nặng cho nền kinh tế. Điều quan ngại là chúng ta chưa xử lý nợ xấu theo nguyên tắc thị trường, qua 3 năm VAMC mới chỉ bán được 2-3% nợ xấu. Theo đà này thì bao giờ chúng ta xử lý hết nợ xấu, đến bao giờ thì cả ngân hàng lẫn doanh nghiệp được giải phóng khỏi nợ xấu để nhanh chóng phá tan được cục máu đông hàng trăm, nghìn tỷ đồng để cứu vãn nền kinh tế hiện nay.
(2). Về giải pháp xử lý nợ xấu, tư duy là phương pháp xử lý nợ xấu phải theo nguyên lý thị trường, tiền tươi thóc thật, sòng phẳng và gắn với tình trạng thị trường bất động sản, tránh nguy cơ ảo tưởng có thể giải quyết triệt để và nhanh chóng nợ xấu.
Về vấn đề này, Thống đốc Ngân hàng Nhà nước giải trình như sau:
NHNN cũng có cùng quan điểm với Đại biểu Quốc hội trên nhiều khía cạnh trong vấn đề xử lý nợ xấu. Kinh nghiệm quốc tế cho thấy để xử lý nhanh nợ xấu, cần có các điều kiện tiên quyết sau đây: (i) Chính phủ dành vốn cần thiết cho xử lý nợ xấu; (ii) khuôn khổ pháp lý về xử lý nợ xấu, tài sản bảo đảm hoàn chỉnh, đồng bộ; (iii) kinh tế vĩ mô ổn định, sản xuất kinh doanh có triển vọng tốt; (iv) có thị trường tài chính, thị trường mua bán nợ phát triển; (v) có hệ thống khuyến khích, thu hút nhà đầu tư tham gia vào việc xử lý nợ xấu. Tuy nhiên, về cơ bản Việt Nam chưa đáp ứng được các điều kiện tiên quyết nói trên. Vì vậy, việc xử lý triệt để nợ xấu không thể nhanh được là điều rõ ràng. NHNN đã đánh giá, báo cáo Bộ Chính trị, Chính phủ giải pháp xử lý nợ xấu phù hợp với điều kiện thực tiễn Việt Nam.
Ngay sau khi Thủ tướng Chính phủ ban hành Quyết định số 843/QĐ-TTg ngày 31/5/2013 phê duyệt Đề án xử lý nợ xấu của hệ thống các TCTD và Đề án thành lập Công ty quản lý tài sản của các TCTD Việt Nam (VAMC), ngành Ngân hàng đã triển khai đồng bộ các giải pháp xử lý nợ xấu, hạn chế, ngăn ngừa nợ xấu phát sinh với quyết tâm cao nhất dưới sự chỉ đạo sát sao của Chính phủ, sự phối hợp của các Bộ, ngành, địa phương. Từ năm 2012 đến nay, các khoản nợ xấu đã được xử lý đạt 336,8 nghìn tỷ đồng, tương đương khoảng 72,5% tổng số nợ xấu ước tính tại thời điểm tháng 9/2012, trong đó bán cho VAMC là khoảng 127 nghìn tỷ đồng.
Xử lý nợ xấu qua VAMC là một trong các giải pháp xử lý được đề ra tại Quyết định số 843 và được đánh giá bước đầu đem lại hiệu quả, đáp ứng được nhiệm vụ VAMC mua một lượng lớn nợ xấu của các TCTD thông qua phát hành trái phiếu đặc biệt, góp phần làm sạch bảng cân đối kế toán của TCTD, tạo điều kiện cho TCTD mở rộng tín dụng với lãi suất giảm dần cho nền kinh tế.
Do nợ xấu là vấn đề của nền kinh tế, vì vậy bên cạnh các giải pháp xử lý nợ xấu được ngành Ngân hàng triển khai quyết liệt, có hiệu quả (trong đó có xử lý nợ xấu qua VAMC), để xử lý nợ xấu một cách triệt để, bền vững, ngăn chặn nguy cơ nợ xấu quay trở lại đòi hỏi cần có sự tham gia, hỗ trợ tích cực của các cơ quan, bộ, ngành, địa phương và doanh nghiệp trong việc phục hồi, hỗ trợ sản xuất kinh doanh, xử lý hàng tồn kho, xử lý nợ trong xây dựng cơ bản, thúc đẩy đầu tư, tiêu dùng, tháo gỡ khó khăn cho thị trường bất động sản,... và đặc biệt là cần phải có sự hỗ trợ tài chính của ngân sách nhà nước để xử lý nợ xấu.
NHNN đã báo cáo Thủ tướng Chính phủ, Quốc hội về các khó khăn, vướng mắc trong việc xử lý nợ xấu, tài sản bảo đảm của TCTD, VAMC và kiến nghị, đề xuất các giải pháp tháo gỡ, trong đó có việc sửa đổi, bổ sung một số Luật liên quan (Bộ luật Dân sự, Bộ luật tố tụng dân sự, Luật Đất đai, Luật Thi hành án dân sự,…). Hiện tại, NHNN đã trình Thủ tướng Chính phủ phê duyệt Phương án mua nợ xấu theo giá trị thị trường của VAMC và sẽ chỉ đạo VAMC triển khai thực hiện ngay sau khi được phê duyệt. Việc mua bán nợ xấu theo cơ chế thị trường của VAMC sẽ được thực hiện từng bước cùng với việc tháo gỡ dần các vướng mắc về cơ chế, chính sách, hình thành và phát triển thị trường mua bán nợ. Nếu làm nhanh, hạ giá bán thấp để kích thích người mua, đẩy nhanh xử lý nợ xấu thì có thể dẫn đến tài sản của hàng nghìn doanh nghiệp bị bán rẻ và lâm vào tình trạng khó khăn hơn, người lao động mất việc làm. Hơn nữa, việc mua bán nợ theo cơ chế thị trường cũng không phải là giải pháp triệt để xử lý nợ xấu vì khách hàng vay vẫn còn nợ xấu, vẫn còn trách nhiệm và nghĩa vụ trả nợ.
Thông lệ quốc tế cho thấy, bước đầu tiên xử lý nợ xấu là tách nhanh nợ xấu khỏi TCTD để chuyển về một định chế có đủ quyền lực để xử lý tập trung. VAMC trong thời gian qua cũng tập trung thực hiện nhiệm vụ này và sau đó từng bước xử lý. Ngay cả các công ty quản lý tài sản (AMC) ở Nhật Bản, Hàn Quốc, Malaysia, Thái Lan, Indonesia cũng phải mất 10-15 năm mới xử lý căn bản số nợ xấu mua được từ các ngân hàng thương mại.
Trong bối cảnh các điều kiện tiên quyết cho xử lý nợ xấu có hiệu quả còn chưa đầy đủ, kết quả xử lý nợ xấu đã đạt được mới là bước đầu phản ánh những nỗ lực to lớn của ngành Ngân hàng. Nguy cơ xử lý nợ xấu có thể bị chậm tiến độ, thiếu bền vững hoặc tăng trở lại do còn tiềm ẩn nhiều rủi ro của kinh tế vĩ mô, hoạt động sản xuất kinh doanh và thị trường bất động sản chậm phục hồi, những khó khăn, vướng mắc về xử lý nợ xấu không được tháo gỡ kịp thời.
Trong thời gian tới, phát huy những kết quả đạt được và thực hiện Nghị quyết số 77/2014/QH13 ngày 10/11/2014 của Quốc hội về kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội năm 2015 và Nghị quyết số 01/NQ-CP ngày 03/01/2015 của Chính phủ về những nhiệm vụ, giải pháp chủ yếu chỉ đạo điều hành thực hiện kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội và dự toán ngân sách nhà nước năm 2015, ngành Ngân hàng sẽ quyết tâm vượt qua khó khăn, chủ động và phối hợp chặt chẽ với các Bộ, ngành, địa phương triển khai đồng bộ các giải pháp xử lý nợ xấu sau đây:
Thứ nhất, NHNN điều hành chính sách tiền tệ thận trọng, hiệu quả, sử dụng linh hoạt công cụ chính sách tiền tệ góp phần bảo đảm ổn định kinh tế vĩ mô, kiềm chế lạm phát, tăng trưởng kinh tế hợp lý và an toàn hệ thống ngân hàng.
Thứ hai, tiếp tục hoàn thiện khuôn khổ pháp lý về mua, bán và xử lý nợ xấu, trong đó Quốc hội sớm sửa đổi một số quy định tại Bộ luật Dân sự, Luật Đất đai, Luật Thi hành án dân sự, Luật Tố tụng dân sự để tạo điều kiện thuận lợi cho việc xử lý nợ xấu; tăng cường công tác quản lý, thanh tra, giám sát các TCTD và bảo đảm an toàn hệ thống các TCTD; phát hiện và xử lý nghiêm các trường hợp vi phạm pháp luật về hoạt động tín dụng; giám sát thường xuyên các TCTD trong việc triển khai kế hoạch xử lý nợ xấu năm 2015 đã được phê duyệt; chỉ đạo VAMC phối hợp với các TCTD đẩy mạnh mua, xử lý nợ xấu theo quy định của pháp luật hiện hành.
Thứ ba, NHNN chủ động phối hợp với các Bộ, ngành, địa phương để triển khai có hiệu quả các nhiệm vụ của Bộ, ngành, địa phương nêu tại Nghị định số 53/2013/NĐ-CP, Nghị định số 34/2015/NĐ-CP và Quyết định số 843/QĐ-TTg trong việc hỗ trợ hệ thống TCTD, VAMC xử lý nợ xấu cụ thể: (i) tháo gỡ các khó khăn, vướng mắc trong việc xử lý nợ xấu, hỗ trợ sản xuất kinh doanh, thúc đẩy thị trường bất động sản, sửa đổi, bổ sung cơ chế, chính sách quản lý,… nhằm tạo môi trường thuận lợi cho xử lý nợ xấu của TCTD và hoạt động của VAMC; (ii) chỉ đạo, đôn đốc các Tập đoàn, Tổng Công ty và các doanh nghiệp Nhà nước thuộc quản lý của Bộ, ngành, địa phương chủ động thực hiện tái cơ cấu, nâng cao năng lực tài chính, thoái vốn đầu tư tại các TCTD theo lộ trình đã được phê duyệt; tích cực tham gia vào quá trình xử lý nợ xấu và cơ cấu lại các TCTD mà Tập đoàn, Tổng Công ty, doanh nghiệp nhà nước có cổ phần, vốn góp.
Thứ tư, các TCTD tuân thủ các quy định của pháp luật về an toàn hoạt động ngân hàng, cơ cấu lại nợ, phân loại nợ và trích lập dự phòng rủi ro; rà soát, tiết giảm các chi phí hoạt động và tập trung các nguồn lực cho việc xử lý nợ xấu; tích cực, chủ động triển khai đồng bộ, quyết liệt các giải pháp xử lý nợ xấu và các biện pháp kiểm soát nợ xấu phát sinh mới, nâng cao chất lượng tín dụng.
Thứ năm, VAMC thực hiện việc mua, bán, xử lý nợ xấu theo đúng quy định của pháp luật, bảo đảm an toàn, hiệu quả; tăng cường phối hợp chặt chẽ với TCTD trong việc thu hồi nợ, cơ cấu lại nợ, bán và xử lý nợ, tài sản bảo đảm đối với các khoản nợ xấu đã mua; tạo điều kiện thuận lợi cho các nhà đầu tư trong nước và nước ngoài tham gia mua, xử lý nợ xấu, tài sản bảo đảm; nâng cao năng lực tài chính và tăng vốn điều lệ của VAMC; tăng cường năng lực định giá, đánh giá tài sản, tổ chức bán đấu giá nợ, tài sản bảo đảm của khoản nợ đã mua; rà soát, phân loại, đánh giá lại các khách hàng vay, tài sản bảo đảm và các khoản nợ đã mua để xác định khả năng thu hồi nợ và có giải pháp xử lý phù hợp; triển khai thực hiện việc mua, bán nợ xấu theo cơ chế thị trường theo quy định của pháp luật và phương án được duyệt; thường xuyên công khai, minh bạch các hoạt động mua, bán, xử lý nợ xấu theo đúng quy định của pháp luật.
Với việc triển khai đồng bộ, quyết liệt các giải pháp nêu trên và sự hỗ trợ tích cực của các Bộ, ngành, địa phương, tổ chức có liên quan, NHNN tin tưởng mục tiêu đưa tỷ lệ nợ xấu về mức dưới 3% đến cuối năm 2015 là khả thi.
Ngân hàng Nhà nước Việt Nam xin trân trọng cảm ơn sự quan tâm của Đại biểu đối với hoạt động của hệ thống ngân hàng. Trong thời gian tới, Ngân hàng Nhà nước Việt Nam rất mong tiếp tục nhận được sự quan tâm, ủng hộ hơn nữa của Đại biểu đối với hoạt động của ngành Ngân hàng.
Trân trọng cảm ơn Đại biểu./.