Cuộc khủng hoảng Covid-19 đã chứng minh vai trò quan trọng của công nghệ số giúp cho người dân an toàn hơn, linh hoạt hơn và sự kết nối giữa các quốc gia ngày càng chặt chẽ hơn. Tuy nhiên, sự gia tăng khoảng cách về kỹ thuật số giữa các quốc gia cũng đặt ra vấn đề thách thức, nguy cơ về bất bình đẳng mới, về khoảng cách phát triển giữa các quốc gia, cũng như về mục tiêu phát triển bền vững (SDGs).
Mới đây, Ủy ban Kinh tế và Xã hội của Liên hợp quốc (UN-ESCAP) đã công bố Báo cáo nghiên cứu, trong đó đã đưa ra một số khuyến nghị cho các nhà hoạch định chính sách và các tổ chức liên Chính phủ về việc chú trọng đầu tư, đổi mới hạ tầng công nghệ thông tin và truyền thông (ICT) nhằm mở đường cho phát triển nền kinh tế số bền vững, bao trùm và có khả năng phục hồi hiệu quả ở khu vực ASEAN.
ICT và vai trò kết nối khu vực
Theo UN-ESCAP, mặc dù kết nối số (digital connectitvity) được nhìn nhận là một trong những động lực chính cho những thay đổi này, nhưng không phải tất cả các quốc gia đều được hưởng lợi từ việc cải thiện hạ tầng kết nối và phát triển số hóa. Theo thống kê của Liên minh Viễn thông Quốc tế (ITU), 2,9 tỷ người tương ứng với 37% dân số toàn cầu hiện đang sống mà không có Internet.
Khoảng cách ngày càng lớn về trình độ công nghệ, mức độ tiếp cận internet ở trong từng quốc gia và giữa các quốc gia với nhau không chỉ làm gia tăng sự bất bình đẳng mà còn đem đến những thách thức mới. Một mặt, Internet là một tác nhân quan trọng trong việc tái định hình hệ thống kinh tế - xã hội - văn hóa, được biểu hiện qua sự xuất hiện của các phương tiện truyền thông xã hội, nền tảng số và các công ty công nghệ toàn cầu. Đồng thời, khả năng tiếp cận thông tin của người dùng ngày càng nâng cao, được thúc đẩy bởi sự phát triển của ICT và các thành tựu công nghệ khác. Mặt khác, sự phát triển nhanh chóng của công nghệ và Internet cũng tiềm ẩn nguy cơ về an toàn, bảo mật dữ liệu người dùng và an ninh mạng.
Báo cáo nghiên cứu UN-ESCAP đã chỉ ra rằng hạn chế kết nối ở cả băng thông rộng cố định và băng thông rộng di động là điểm nghẽn chính giữa các nước kém phát triển, nhất là các nước đang phát triển và các đảo nhỏ đang phát triển ở khu vực châu Á-Thái Bình Dương. Tính khả dụng và băng thông rộng được xác định là thách thức nghiêm trọng đối với khu vực APEC, bên cạnh đó là sự quản lý kém hiệu quả lưu lượng Internet của một số quốc gia ASEAN.
Thúc đẩy phát triển kết nối số khu vực
Để khắc phục những hạn chế, yếu kém nêu trên và nhằm thúc đẩy kết nối số mạnh mẽ hơn nữa trong khu vực, UNESCAP đã đề xuất một số giải pháp cho Chính phủ các quốc gia trong khu vực xem xét, áp dụng.
Một là, sáng kiến về kết nối khu vực ASEAN (Asean Connectivity Initiative): Với mục tiêu hướng tới cải thiện khả năng kết nối và tăng tốc đổi mới sáng tạo công nghệ, ASEAN đã áp dụng các chiến lược kết nối hợp tác khu vực trong nhiều thập kỷ, trong đó Kế hoạch tổng thể kỹ thuật số ASEAN 2025 (ADM) đã khẳng định “ASEAN là một cộng đồng kỹ thuật số hàng đầu và là khối kinh tế được hỗ trợ bởi các dịch vụ, công nghệ và hệ sinh thái số an toàn và chuyển đổi”. Để thực hiện thành công ADM đòi hỏi các Chính phủ, cơ quan quản lý và các bên tham gia thị trường phải chung tay hợp tác, tương hỗ để thúc đẩy phát triển các dịch vụ số; đồng thời loại bỏ các rào cản quy định không cần thiết cản trở sự phát triển của dịch vụ số; củng cố, xây dựng niềm tin của người dân vào các dịch vụ số cung cấp cũng như đảm bảo hài hòa/cân bằng các quy định và tiêu chuẩn trên bình diện ASEAN, và thúc đẩy nhận thức chung về giá trị cốt lõi và những lợi ích tuyệt vời mà các dịch vụ số đem lại cho cuộc sống.
Hai là, triển khai Kế hoạch hành động siêu xa lộ thông tin khu vực châu Á - Thái Bình Dương (AP-IS) giai đoạn 2022-2026: Để tiếp tục hỗ trợ các quốc gia thành viên thúc đẩy hợp tác trong khu vực về ICT và các chương trình số hóa và trên cơ sở nhận thức được tầm quan trọng của hợp tác khu vực trong việc thu hẹp khoảng cách về số hóa, Ủy ban Công nghệ, Khoa học và Đổi mới sáng tạo (STI) đã khuyến nghị Ban Thư ký ESCAP xây dựng Kế hoạch hành động triển khai AP-IS giai đoạn 2022-2026 và đã được Ủy ban thông qua trong phiên họp tháng 11/2021. Kế hoạch hành động bao gồm ba (03) trụ cột chính: (i) Kết nối tất cả ngành, lĩnh vực; (ii) Dữ liệu số; (iii) Công nghệ và ứng dụng số, và các hành động chính sách kết nối số, phát triển ICT hướng tới một xã hội số toàn diện hơn.
Đề xuất, khuyến nghị
Thông qua các cuộc thảo luận về kết nối số ở khu vực ASEAN, UN-ESCAP đã đưa ra một số khuyến nghị với mục đích thúc đẩy sự phát triển hạ tầng ICT và mở đường cho một nền kinh tế mới ở khu vực tiểu vùng.
Thứ nhất, kết nối là một lợi ích công cộng, không chỉ tác động đến lĩnh vực ICT mà còn ảnh hưởng đến các lĩnh vực khác. Các công nghệ số với khả năng kết nối tin cậy, chi phí hợp lý, có thể hoạt động như một tác nhân “đột phá” và “thúc đẩy” trong nhiều lĩnh vực, từ thiết kế ô tô thông minh đến giải quyết vấn đề về biến đổi khí hậu và giảm nhẹ rủi ro thiên tai. Tuy nhiên, phát triển kỹ thuật số gần đây đã được dẫn dắt bởi một số cơ quan quản lý và các cuộc thảo luận đã được định hướng theo từng ngành cụ thể thông qua sự phối hợp hiệu quả giữa các khu vực pháp lý khác nhau để hình thành tầm nhìn khu vực ASEAN phát triển toàn diện về cơ sở hạ tầng quốc gia.
Thứ hai, kết nối đóng vài trò là “người thúc đẩy” sự phát triển của kinh tế số và lĩnh vực chuyển đổi số, do đó việc triển khai kịp thời các chính sách và quy định pháp luật là đặc biệt quan trọng trong việc hiện thực hóa các mục tiêu và tầm nhìn ASEAN về số hóa. Tuy nhiên, ICT là một trong những lĩnh vực được quản lý chặt chẽ nhất do tác động sâu rộng của nó đối với kinh tế - xã hội, vì vậy, các nhà hoạch định chính sách, cơ quan quản lý phải linh hoạt hơn, áp dụng phương châm “tiếp cận hợp tác” để đáp ứng tốt hơn nhu cầu của người dân về kết nối tin cậy, chi phí hợp lý, cũng như bắt kịp với sự thay đổi xã hội nhanh chóng kinh tế số. Trong bối cảnh đó, Cơ chế thử nghiệm (Sandbox) ngày càng được nhiều quốc gia áp dụng để thử nghiệm/thí điểm các giải pháp kỹ thuật số, từ đó giảm bớt các rào cản quy định và khuyến khích thúc đẩy đổi mới sáng tạo.
Thứ ba, các cam kết liên Chính phủ hỗ trợ các quốc gia thành viên trong phát triển cơ sở hạ tầng ICT, đặc biệt là thông qua việc cải thiện kết nối, thu hẹp khoảng cách kết nối số nhằm góp phần đạt mục tiêu SDGs. Trong nhiều thập kỷ, một tuyên bố và khuôn khổ rộng rãi, có tính bao quát được các quốc gia thành viên thông qua, trong đó kết nối số được xác định là một trong những ưu tiên chính sách hàng đầu. Tuy nhiên, cấu trúc hợp tác kỹ thuật số hiện tại ở cấp độ toàn cầu và khu vực đã trở nên phức tạp hơn, thiếu hiệu quả và không đủ tính bao trùm, do vậy các chương trình, dự án tích hợp phải được chuyển giao để xây dựng một khu vực phát triển bao trùm và thịnh vượng.
Cuối cùng, Kế hoạch hành động AP-IS giai đoạn 2022-2026 là một sáng kiến khu vực mang đến cơ hội tiềm năng cho các quốc gia thành viên ASEAN nói chung và khu vực nói riêng, qua đó thúc đẩy các hành động hợp tác thiết yếu để phát triển lĩnh vực kỹ thuật số, bao gồm kết nối kỹ thuật số thông qua cải tiến cơ sở hạ tầng ICT, công nghệ và ứng dụng số hóa cũng như việc sử dụng và quản lý dịch vụ số./.
NMĐ (Nguồn: UN-ESCAP 2022)