Theo báo cáo của Juniper Research năm 2022, chi phí toàn cầu của gian lận thanh toán trực tuyến ước tính sẽ đạt 260 tỷ Đô la Mỹ vào năm 2025 và dự báo gian lận thanh toán trực tuyến có thể gây thiệt hại hơn 343 tỷ Đô la Mỹ cho các doanh nghiệp, các tổ chức tài chính từ năm 2023 đến năm 2027, tương ứng với hơn 350% thu nhập ròng được báo cáo của Apple trong năm tài chính 2021. Điều này đặt ra những vấn đề cần quan tâm đối với các doanh nghiệp, tổ chức tài chính cũng như các cơ quan quản lý trên thế giới trong việc giải quyết các thanh thức cũng như có biện pháp phòng ngừa rủi ro gian lận thanh toán trực tuyến.
Khái quát về gian lận thanh toán trực tuyến
Gian lận thanh toán trực tuyến đề cập đến các hoạt động diễn ra trên môi trường Internet hoặc thông qua các nền tảng thương mại điện tử, trong đó kẻ lừa đảo (sau đây gọi là tội phạm) sử dụng tính năng ẩn danh và quyền truy cập Internet để đánh lừa người tiêu dùng/khách hàng và đánh cắp thông tin cá nhân hoặc tài chính của họ. Đây thực sự là mối đe dọa tiềm tàng khi tội phạm gian lận không ngừng thay đổi các thủ đoạn, hành vi và chiến thuật mới để trốn tránh sự phát hiện và phá vỡ các biện pháp an toàn, bảo mật. Điều này khiến các doanh nghiệp và các cơ quan quản lý gặp khó khăn, thách thức nhất định trong việc đối phó với các mối đe dọa mới nhất cũng như có biện pháp phòng ngừa hiệu quả trước rủi ro từ gian lận, gian lận thanh toán trực tuyến.
Một số loại hình gian lận trực tuyến phổ biến hiện nay trên thế giới gồm:
- Gian lận (phishing): Tội phạm gian lận gửi email hoặc tin nhắn từ một công ty hoặc tổ chức hợp pháp (như ngân hàng, nhà bán lẻ trực tuyến) để lừa người tiêu dùng cung cấp thông tin mật khẩu như số điện thoại di động hoặc số thẻ tín dụng;
- Hành vi trộm cắp danh tính (Identity theft): Tội phạm gian lận đánh cắp thông tin của khách hàng (tên, ngày sinh, số căn cước công dân/chứng minh nhân dân, hoặc số giấy phép lái xe) để mạo danh khách hàng và truy cập vào tài khoản tài chính của khách hàng hoặc thực hiện các giao dịch mua hàng gian lận.
- Gian lận thẻ tín dụng (credit card fraud): Tội phạm sử dụng thông tin thẻ tín dụng bị đánh cắp hoặc giả mạo để thực hiện mua hàng trực tuyến trái phép. Trong đó có 2 hình thức gian lận thẻ tín dụng phổ biến, gồm: (i) Gian lận chiếm đoạt tài khoản (account takeover fraud) xảy ra khi kẻ gian lận chiếm được quyền truy cập vào tài khoản trực tuyến của khách hàng hoặc tài khoản email bằng cách đánh cắp thông tin của họ thông qua lừa đảo và các phương thức khác; và (ii) Gian lận bồi hoàn (chargeback fraud) xảy ra khi khách hàng mua hàng bằng thẻ tín dụng, nhận sản phẩm hoặc dịch vụ, và sau đó khiếu nại khoản phí với công ty phát hành thẻ tín dụng rằng họ chưa bao giờ nhận được sản phẩm hoặc dịch vụ đó hoặc sản phẩm/dịch vụ nhận được bị lỗi, để yêu cầu nhận lại tiền, và không giống như gian lận thân thiện, gian lận bồi hoàn liên quan đến hành động gian lận có chủ đích (intentional act of fraud).
- Gian lận thân thiện (friendly fraud): Khách hàng thực hiện mua hàng hợp pháp nhưng sau đó khiếu nại về khoản phí với công ty phát hành thẻ tín dụng về gian lận giao dịch khi mua hàng.
- Gian lận đấu giá (auction fraud): Người bán đăng một mặt hàng trên website đấu giá trực tuyến, nhưng sau đó không giao mặt hàng đó hoặc giao một mặt hàng khác cho người mua.
Một số dự báo nổi bật về gian lận thanh toán trực tuyến toàn cầu đến năm 2025
Báo cáo về gian lận thanh toán trực tuyến toàn cầu do Juniper Reseach - một công ty quốc tế chuyên về nghiên cứu thị trường, dự báo và tư vấn, thực hiện vào tháng 11 năm 2022, đã cung cấp những thông tin đáng chú ý liên quan đến quy mô của gian lận thanh toán trực tuyến và đưa ra một số khuyến nghị cho các doanh nghiệp, các tổ chức tài chính về sự cần thiết phải chủ động thực hiện các biện pháp phòng ngừa rủi ro gian lận trực tuyến, cụ thể như sau:
(1). Chi phí toàn cầu của gian lận thanh toán trực tuyến dự kiến đạt mốc 206 tỷ Đô la Mỹ vào năm 2025, tăng từ mức 130 tỷ Đô la Mỹ vào năm 2020
Cùng với sự phát triển của công nghệ thông tin và viễn thông, sự dịch chuyển sang lĩnh vực thanh toán điện tử và thanh toán di động đã tạo cơ hội cho tội phạm mạng thực hiện các hoạt động gian lận, lừa đảo. Với việc ngày càng nhiều người tiêu dùng mua sắm trực tuyến và sử dụng các phương thức thanh toán kỹ thuật số (như mobile banking, internet banking, Ví điện tử,…), tội phạm có nhiều mục tiêu tiềm năng hơn và có nhiều phương thức, thủ đoạn mới phức tạp hơn để lấy cắp thông tin nhạy cảm của người tiêu dùng.
(2). Đaị dịch Covid-19 đẩy nhanh quá trình chuyển dịch sang thương mại điện tử và thanh toán trực tuyến, giúp giao dịch thanh toán trực tuyến toàn cầu tăng 20%
Đại dịch Covid-19 đã góp phần tăng tốc quá trình chuyển dịch sang thanh toán điện tử và giao dịch trực tuyến do nhu cầu ngày càng tăng của khách hàng lựa chọn mua sắm trực tuyến để tránh tương tác trực tiếp với nguy cơ lây nhiễm. Điều này đã mang lại cơ hội mới cho tội phạm sử dụng công nghệ lợi dụng sự phát triển bùng nổ của thương mại điện tử để thực hiện các cuộc tấn công và lừa đảo, gian lận tinh vi hơn.
Với việc áp dụng các biện pháp phong tỏa và giãn cách xã hội vào năm 2020, một số lượng lớn các cửa hàng truyền thống đã bắt buộc phải đóng cửa, điều này dẫn đến sự gia tăng của hoạt động thương mại điện tử khi người tiêu dùng dần chuyển sang mua sắm trực tuyến như một giải pháp thay thế an toàn và thuận tiện hơn. Kết quả là thương mại điện tử bùng nổ trong thời kỳ đại dịch, với giá trị giao dịch trực tuyến ước tính tăng 20%. Mặc dù đây được xem là giải pháp “cứu cánh” cho các doanh nghiệp phải đóng cửa, song nó cũng dẫn đến những thách thức và rủi ro mới khi các doanh nghiệp phải đối mặt với mối đe dọa ngày càng tăng về gian lận thanh toán trực tuyến cũng như các mối đe dọa về an toàn, bảo mật khác.
(3). Gian lận danh tính tổng hợp ngày càng trở lên phổ biến, với thiệt hại dự kiến lên tới 14 tỷ Đô la Mỹ vào năm 2025
Trong gian lận thanh toán tổng hợp (synthetic identity fraud), tội phạm tạo danh tính giả bằng cách sử dụng việc kết hợp thông tin thật và thông tin hưu cấu/giả, đơn cử như việc sử dụng danh tính khách hàng để đăng ký làm thẻ tín dụng, mở tài khoản ngân hàng hoặc mua hàng nhằm tránh sự phát hiện của các công ty thông tin tín dụng và các cơ quan chức năng khác liên quan.
Sự gia tăng gia lận danh tính tổng hợp là kết quả hai yếu tố chính: thứ nhất, sự sẵn có của thông tin cá nhân trực tuyến, kết hợp với những tiến bộ của công nghệ, đã giúp tội phạm dễ dàng tạo ra danh tính giả; thứ hai, sự phụ thuộc của người tiêu dùng vào các kênh số để thực hiện giao dịch tài chính và các hoạt động khác đã tạo ra cơ hội mới cho tội phạm khai thác những điểm dễ tổn thương trong hệ thống.
(4). Việc sử dụng công nghệ xác thực sinh trắc học trong thanh toán trực tuyến sẽ tăng 47% trong 5 năm tới, tạo ra cách thức an toàn hơn để xác thực danh tính trực tuyến
Xác thực bằng sinh trắc học đang trở thành một phương thức phổ biến được các doanh nghiệp, các tổ chức tài chính trên thế giới nghiên cứu áp dụng để xác thực danh tính trực tuyến, đặc biệt là với thiết bị di động và thanh toán di động. Nói cách khác, xác thực sinh trắc học liên quan đến việc sử dụng các đặc điểm sinh trắc học (dấu vân tay, nhận dạng khuôn mặt hoặc quét mống mắt) để xác thực danh tính người dùng và cấp quyền truy cập vào thiết bị hoặc tài khoản trực tuyến.
Thực tế đã cho thấy rằng sự phổ biến của các thiết bị di động và thanh toán di động hay thanh toán trực tuyến đã tạo điều kiện thuận lợi cho việc áp dụng xác thực sinh trắc học, do các thiết bị này thường chứa các cảm biến sinh trắc học tích hợp để xác thực. Đây được xem là giải pháp thay thế an toàn hơn cho xác thực dựa trên mật khẩu truyền thống vốn có thể dễ dàng bị tội phạm lừa đảo xâm phạm. Tuy vậy, mặc dù phương thức xác thực sinh trắc học đã được các doanh nghiệp hay tổ chức tài chính và người tiêu dùng triển khai, chấp nhận rộng rãi vì mức độ an toàn bảo mật cao, tội phạm lừa đảo ngày càng tinh vi đang tìm cách phá vỡ rào cản bảo mật này.
(5). Bắc Mỹ và châu Âu là những khu vực bị ảnh hưởng nặng nề nhất bởi gian lận thanh toán trực tuyến, với thiệt hại dự kiến lần lượt lên tới 50 tỷ Đô la Mỹ và 35 tỷ Đô la Mỹ vào năm 2025
Nghiên cứu của Juniper Research cho thấy Bắc Mỹ và Châu Âu bị ảnh hưởng nhiều nhất bởi gian lận thanh toán trực tuyến, một phần do việc áp dụng rộng rãi các phương thức thanh toán kỹ thuật số ở khu vực này, cũng như cơ sở hạ tầng công nghệ tiên tiến và mức độ kết nối trực tuyến cao. Cụ thể ở Bắc Mỹ, tỷ lệ gian lận trực tuyến bị ảnh hưởng nhiều bởi các yếu tố như việc sử dụng rộng rãi thẻ tín dụng và thẻ ghi nợ, cũng như sự phổ biến ngày càng tăng của thanh toán di động và thương mại điện tử; hơn nữa, Bắc Mỹ còn là nơi tập trung nhiều tổ chức tài chính, là “cái nôi” của các công ty công nghệ lớn, do đó trở thành mục tiêu hấp dẫn của tội phạm mạng. Trong khi đó, ở Châu Âu, gian lận thanh toán chịu tác động bởi nhiều yếu tố tương tự, bên cạnh đó là mức chi tiêu cao của người tiêu dùng và sự hiện diện của các nền tảng và thị trường thương mại điện tử rộng lớn.
(6). Khu vực châu Á - Thái Bình Dương là thị trường gian lận thanh toán trực tuyến lớn nhất, với thiệt hại ước tính lên tới 25 tỷ Đô la Mỹ vào năm 2025
Châu Á - Thái Bình Dương đặc biệt dễ bị gian lận thanh toán trực tuyến, một phần do việc áp dụng các phương thức thanh toán kỹ thuật số ngày càng tăng nhanh trong khu vực cũng như dân số đông, đa dạng và tỷ lệ kết nối với Internet ngày càng cao. Ở nhiều quốc gia trong khu vực châu Á - Thái Bình Dương, sự tăng trưởng của lĩnh vực thương mại điện tử và thanh toán di động được thúc đẩy bởi thu nhập tăng, mức độ thâm nhập Internet và điện thoại thông minh ngày càng tăng, cũng như tầng lớp trung lưu ngày càng có xu hướng mở rộng. Điều này đã tạo ra những cơ hội mới cho tội phạm mạng, đặc biệt là ở những quốc gia nơi các quy định và tiêu chuẩn bảo mật có thể ít chặt chẽ hay nghiêm ngặt hơn so với các thị trường phát triển.
Ngoài ra, tác động của gian lận thanh toán trực tuyến ở khu vực châu Á - Thái Bình Dương là rất lớn có thể dẫn đến tổn thất tài chính lớn cho doanh nghiệp và người tiêu dùng cũng như gây tổn hại đến danh tiếng và niềm tin của khách hàng. Sự phổ biến của gian lận thanh toán trực tuyến có thể làm sói mòn niềm tin của người tiêu dùng vào các phương thức thanh toán kỹ thuật số và kìm hãm sự phát triển của thương mại điện tử và thanh toán trực tuyến, vốn được coi là động lực tăng trưởng kinh tế chính trong khu vực.
(7). Công nghệ học máy (ML) và trí tuệ nhân tạo (AI) đang ngày càng được sử dụng nhiều hơn để ngăn ngừa gian lận trực tuyến, với mức chi tiêu đầu tư cho các công nghệ này ước tính sẽ đạt 11,3 tỷ Đô la Mỹ vào năm 2025
Nghiên cứu cho thấy ML và AI là những công cụ quan trọng trong việc chống gian lận trực tuyến nhờ khả năng phân tích dữ liệu lớn và phát hiện các mẫu cũng như những bất thường mà các phương pháp phát hiện gian lận truyền thống có thể bỏ sót. Trên thực tế, ML và AI có thể được sử dụng để xác định các giao dịch đáng ngờ, phát hiện những điểm bất thường trong hành vi người dùng và phân tích dữ liệu từ nhiều nguồn khác nhau để phát hiện hoạt động gian lận trong thời gian thực.
Việc sử dụng công nghệ ML và AI trong phòng, chống gian lận được thúc đẩy bởi tần suất lừa đảo ngày càng tăng và nhu cầu về các phương pháp phát hiện gian lận tiên tiến hơn. Những tiến bộ công nghệ đã giúp việc triển khai hệ thống ML và AI trở lên dễ dàng và thuận lợi hơn, ngay cả đối với các doanh nghiệp quy mô nhỏ. Chính nhờ những tính năng ưu việt này, ML và AI đã giúp phát hiện và ngăn chặn hiệu quả gian lận, giảm nguy cơ tổn thất tài chính cho doanh nghiệp và người tiêu dùng.
(8). Chuyển tiền và hàng hóa kỹ thuật số là những lĩnh vực hoạt động dễ bị lừa đảo trực tuyến nhất, với tổng thiệt hại dự kiến lên tới 60 tỷ Đô la Mỹ vào năm 2025
Theo Juniper Research, các doanh nghiệp bán hàng hóa kỹ thuật số hoặc tham gia vào hoạt động chuyển tiền là một trong những đối tượng dễ bị lừa đảo trực tuyến nhất, lý do là các hoạt động này thường liên quan đến việc trao đổi hàng hóa và dịch vụ vô hình khó xác minh và xác thực nguồn gốc hàng hóa. Ngoài ra, các ngành này thường dựa vào các kênh trực tuyến và phương thức thanh toán số, có thể dễ gặp phải gian lận hơn các phương thức thanh toán truyền thống.
Trong trường hợp hàng hóa kỹ thuật số, tội phạm lừa đảo có thể sử dụng thông tin thẻ tín dụng bị đánh cắp để mua hàng như bản quyền phần mềm, âm nhạc, và sách điện tử; sau đó, tội phạm bán lại những hàng hóa này một cách bất hợp pháp hoặc sử dụng cho mục đích riêng của mình. Đối với trường hợp chuyển tiền, tội phạm lừa đảo có thể sử dụng nhiều kỹ thuật khác nhau để lừa đảo người dùng gửi tiền vào tài khoản giả hoặc cung cấp thông tin cá nhân để sử dụng lừa đảo thêm.
Khuyến nghị đối với các tổ chức tài chính trong việc phòng ngừa gian lận thanh toán trực tuyến
Trên cơ sở khảo sát, nghiên cứu về gian lận thanh toán trực tuyến, Juniper Research đã chưa ra một số nhận xét, khuyến nghị dành cho các doanh nghiệp, các tổ chức tài chính nhằm phát hiện, phòng ngừa rủi ro liên quan đến gian lận thanh toán trực tuyến và thương mại điện tử như sau:
Thứ nhất, các doanh nghiệp, các tổ chức tài chính cần nhận thức đầy đủ mối de dọa ngày càng tăng của gian lận trực tuyến và gian lận thương mại điện tử được dự báo sẽ gia tăng trong những năm tới. Các vi phạm an ninh và gian lận không chỉ có thể làm suy giảm niềm tin của khách hàng và làm mất đi lòng trung thành với thương hiệu, việc chống gian lận, lừa đảo còn có thể tiêu tốn quá nhiều nguồn lực nội bộ của doanh nghiệp. Do vậy,các doanh nghiệp, các tổ chức tài chính cần hướng tới mục tiêu có sự bảo vệ toàn diện trên từng kênh hỗ trợ mọi phương thức thanh toán và sử dụng các hệ thống, công cụ được triển khai, duy trì và quản lý hiệu quả nhất có thể.
Thứ hai, để chống gian lận trực tuyến và gian lận thương mại điện tử, các doanh nghiệp, các tổ chức tài chính nên áp dụng cách tiếp cận bảo vệ nhiều lớp, bao gồm việc sử dụng các công nghệ xác thực tiên tiến, các giải pháp phát hiện và ngăn chặn, cũng như các thông lệ tốt nhất để bảo mật quyền riêng dữ liệu. Điều này có thể liên quan đến việc triển khai xác thực hai yếu tố, sử dụng ML và AI để phát hiện hoạt động gian lận, đảm bảo rằng tất cả dữ liệu khác hàng được mã hóa và lưu trữ an toàn.
Thứ ba, để tăng cường những nỗ lực này, các doanh nghiệp cần hợp tác chặt chẽ với các tổ chức tài chính và các đối tác khác để chia sẻ thông tin về các mối đe dọa mới nổi và hợp tác về các chiến lược chống gian lận. Trong đó, các doanh nghiệp cần chú trọng giáo dục nhân viên và khách hàng của mình về những rủi ro lừa đảo trực tuyến và tổ chức đào tạo về cách phát hiện và ngăn chặn hoạt động gian lận. Bằng cách thực hiện các bước này, doanh nghiệp có thể giúp bảo vệ bản thân và khách hàng của mình khỏi mối đe dọa ngày càng tăng về gian lận trực tuyến và thương mại điện tử./.
NMĐ (theo Juniper Research)