Ứng dụng dữ liệu dân cư, định danh và xác thực điện tử: Góp phần thúc đẩy số hóa ngân hàng

Ngày 14/3/2025, Thủ tướng Chính phủ Phạm Minh Chính đã ký ban hành Chỉ thị số 07/CT-TTg về đẩy mạnh triển khai Đề án phát triển ứng dụng dữ liệu về dân cư, định danh và xác thực điện tử phục vụ chuyển đổi số quốc gia giai đoạn 2022 - 2025, tầm nhìn đến năm 2030 (Đề án 061 ) tại các bộ, ngành, địa phương năm 2025 và những năm tiếp theo. Chỉ thị nêu rõ, qua 3 năm triển khai thực hiện, Đề án 06 đã đạt nhiều kết quả rất quan trọng, góp phần đưa Việt Nam tăng 15 bậc trong xếp hạng Chính phủ điện tử, được Liên Hợp quốc và các nước đánh giá rất cao.

Ngành Ngân hàng tiên phong thực hiện Đề án 06

Về phía ngành Ngân hàng, ngày 06/01/2025, Thống đốc Ngân hàng Nhà nước Việt Nam (NHNN) đã ký Quyết định số 67/QĐ-NHNN phê duyệt Đề án Chuyển đổi số của NHNN triển khai tiện ích cốt lõi phát triển ngành Ngân hàng, đảm bảo kết nối với Đề án 06 năm 2025 (Quyết định số 67), trong đó nêu quan điểm: “Ứng dụng CSDLQGvDC, định danh và xác thực điện tử đối với các hoạt động của lĩnh vực ngân hàng, góp phần chuyển đổi số, tăng cường hiệu quả công tác đấu tranh phòng, chống các loại tội phạm”.

Mục tiêu tại Quyết định số 67 là: (i) Hoàn thành việc kết nối, khai thác CSDLQGvDC trong việc quản lý nhà nước về phòng, chống rửa tiền nhằm nâng cao hiệu quả công tác phòng chống rửa tiền của NHNN; (ii) 100% dữ liệu khách hàng trong Kho dữ liệu thông tin tín dụng của Trung tâm Thông tin tín dụng Quốc gia Việt Nam (CIC) được xác minh thông tin nhận biết khách hàng, kiểm tra tính hợp pháp, hợp lệ thông qua kết nối, khai thác CSDLQGvDC; (iii) 100% khách hàng mở tài khoản thanh toán, thẻ ngân hàng, ví điện từ thực hiện giao dịch thanh toán bằng phương thức điện tử tại ngân hàng, chi nhánh ngân hàng nước ngoài, tổ chức cung ứng dịch vụ trung gian thanh toán được xác minh thông tin nhận biết khách hàng, kiểm tra tính hợp pháp, hợp lệ và đối chiếu khớp đúng thông tin sinh trắc học của chủ tài khoản thanh toán, thẻ ngân hàng, ví điện tử (đối với khách hàng là cá nhân), người đại diện hợp pháp (đối với khách hàng là tổ chức) thông qua kết nối, khai thác CSDLQGvDC hoặc/và ứng dụng căn cước công dân/căn cước gắn chíp hoặc/và ứng dụng tài khoản định danh và xác thực điện tử (VNeID); (iv) Phấn đấu có tối thiểu 10 tổ chức tín dụng (TCTD) triển khai hoặc hoàn thành thử nghiệm ứng dụng dữ liệu dân cư trong đánh giá khách hàng vay để sẵn sàng ký kết hợp đồng hợp tác triển khai khi sẵn sàng về mặt pháp lý.

Ứng dụng CSDLQGvDC, định danh và xác thực điện tử đối với các hoạt động của lĩnh vực ngân hàng góp phần chuyển đổi số, tăng cường hiệu quả công tác đấu tranh phòng, chống các loại tội phạm. (Nguồn ảnh: Internet)

Thời gian qua, sự phối hợp, đồng hành của NHNN với Bộ Công an trong việc triển khai, thực hiện nhiệm vụ Đề án 06 đã đạt được những kết quả quan trọng, tạo thuận lợi cho các ngân hàng, tổ chức trung gian thanh toán cung ứng các sản phẩm, dịch vụ thanh toán an toàn, bảo mật, tiện ích, đáp ứng được nhu cầu ngày càng cao của khách hàng, qua đó phục vụ đắc lực cho sự phát triển kinh tế - xã hội, cho đời sống của người dân như: (i) Góp ý, đề xuất với Chính phủ ban hành những quy định, văn bản hướng dẫn để hoàn thiện hành lang, cơ sở pháp lý, nổi bật là Luật Căn cước số 26/2023/QH15; Nghị định số 69/2024/NĐ-CP ngày 25/6/2024 của Chính phủ quy định về định danh và xác thực điện tử; Nghị định số 13/2023/NĐ-CP ngày 17/4/2023 của Chính phủ về bảo vệ dữ liệu cá nhân; Luật Các tổ chức tín dụng năm 2024; Nghị định 52/2024/NĐ-CP ngày 15/5/2024 của Chính phủ về thanh toán không dùng tiền mặt (TTKDTM)…; (ii) Các đơn vị đầu mối được giao nhiệm vụ đã chủ động phối hợp làm sạch, tạo lập kho dữ liệu sạch để giảm thiểu rủi ro tài chính, giao dịch, phòng, chống tội phạm, tạo dựng niềm tin với người dân khi sử dụng dịch vụ tài chính số trên môi trường điện tử; (iii) Ứng dụng công nghệ tiên tiến, áp dụng các giải pháp xác thực thẻ căn cước công dân gắn chíp, cập nhật xác thực sinh trắc học trong các giao dịch ngân hàng; làm sạch thông tin dữ liệu khách hàng, ứng dụng căn cước công dân gắn chíp, tài khoản định danh điện tử VNeID trong xác minh, nhận biết thông tin khách hàng...

Bên cạnh đó, NHNN đã triển khai hệ thống kết nối, khai thác CSDLQGvDC cho hệ thống dịch vụ công trực tuyến (cấp chứng thư số) từ tháng 12/2022. Đến nay, hệ thống đã kết nối, khai thác dữ liệu dân cư phục vụ xử lý hơn 1.191 lượt hồ sơ. Ngoài ra, NHNN đã ban hành quyết định công bố danh mục thủ tục hành chính thuộc phạm vi quản lý, có đủ điều kiện thực hiện dịch vụ công trực tuyến toàn trình để địa phương tổ chức thực hiện thống nhất toàn quốc2; đồng thời nâng cấp Cổng dịch vụ công và một cửa điện tử; cập nhật, bổ sung các tính năng kỹ thuật hệ thống một cửa điện tử của NHNN, cho phép số hóa hồ sơ đề nghị và kết quả xử lý thủ tục hành chính.

Theo Cục Công nghệ thông tin (NHNN), nhiều TCTD, trung gian thanh toán đang phối hợp với C06 (Cục Cảnh sát quản lý hành chính về trật tự xã hội, Bộ Công an) triển khai mở rộng giải pháp xác thực khách hàng qua thẻ căn cước công dân gắn chíp và triển khai giải pháp xác thực khách hàng qua ứng dụng VNeID trong việc mở tài khoản và sử dụng các dịch vụ ngân hàng điện tử. Tính đến hết ngày 07/3/2025, đã có hơn 103 triệu hồ sơ khách hàng (CIF) được đối chiếu sinh trắc học qua căn cước công dân gắn chíp hoặc ứng dụng, trong đó: 56 TCTD và 44 tổ chức trung gian thanh toán đã triển khai ứng dụng thẻ căn cước công dân gắp chíp qua ứng dụng điện thoại; 60 TCTD đã triển khai ứng dụng thẻ căn cước công dân gắn chíp qua thiết bị tại quầy; 32 TCTD và 15 trung gian thanh toán đang triển khai ứng dụng VNeID trong đó có 13 đơn vị đã triển khai chính thức (trong đó có 11 TCTD và 2 trung gian thanh toán).

Cùng với triển khai Đề án 06, NHNN tiếp tục tổ chức triển khai tích cực các đề án, chương trình, kế hoạch, chính sách nhằm thúc đẩy TTKDTM và hoạt động ngân hàng số nhằm thúc đẩy, tạo thuận lợi cho các tổ chức cung ứng dịch vụ thanh toán, tổ chức trung gian thanh toán cung ứng các sản phẩm, dịch vụ thanh toán an toàn, bảo mật, tiện ích; tiếp tục chỉ đạo các tổ chức cung ứng dịch vụ thanh toán, tổ chức trung gian thanh toán triển khai các giải pháp an toàn, bảo mật trong thanh toán trực tuyến, thanh toán thẻ ngân hàng; thực hiện tốt công tác giám sát các hệ thống thanh toán quan trọng và giám sát hoạt động cung ứng dịch vụ trung gian thanh toán, đảm bảo an ninh, an toàn trong hoạt động thanh toán.

Ngoài ra, NHNN khuyến khích các TCTD triển khai chuyển đổi số, kết nối, hợp tác với các ngành, lĩnh vực khác nhau để hình thành và mở rộng hệ sinh thái số, cung ứng sản phẩm, dịch vụ lấy khách hàng làm trung tâm, cung cấp trải nghiệm giao dịch liền mạch, cá nhân hóa. Nhiều ngân hàng đã và đang ứng dụng các công nghệ mới (như trí tuệ nhân tạo, học máy, dữ liệu lớn…) trong các hoạt động nghiệp vụ, phân tích hành vi, nhu cầu, đánh giá khách hàng giúp tối ưu hóa, cá nhân hóa việc cung ứng sản phẩm, dịch vụ cũng như tự động hóa quy trình, nâng cao hiệu quả hoạt động.

Theo Vụ Thanh toán (NHNN), hầu hết dịch vụ ngân hàng cơ bản đã được thực hiện trên kênh số, nhiều ngân hàng đạt tỷ lệ trên 95% giao dịch thực hiện trên kênh số. Hoạt động TTKDTM và ngân hàng số trong những tháng đầu năm 2025 tiếp tục có sự tăng trưởng tích cực. Trong tháng 01/2025 so với cùng kỳ năm 2024, giao dịch TTKDTM tăng 41,81% về số lượng và 11,09% về giá trị; qua kênh Internet tăng 35,54% về số lượng và 18,32% về giá trị; qua kênh điện thoại di động tăng 32,57% về số lượng và 15,76% về giá trị; giao dịch qua QR Code tăng 66,54% về số lượng và 190,31% về giá trị; qua Hệ thống thanh toán điện tử liên ngân hàng tăng 17,85% về số lượng và tăng 7,38% về giá trị; qua Hệ thống chuyển mạch tài chính và bù trừ điện tử tăng 13,60% về số lượng và 0,30% về giá trị.

Phối hợp tháo gỡ vướng mắc để Đề án 06 thành công hơn nữa trong ngành Ngân hàng

Bên cạnh những kết quả nêu trên, thực tiễn công tác triển khai Đề án 06 cũng như quá trình số hóa ngân hàng còn phải đối mặt với một số thách thức, đặc biệt liên quan đến công tác đảm bảo an ninh mạng, an toàn, bảo mật hệ thống, khi ngày càng xuất hiện những thủ đoạn giả mạo tinh vi, khó lường của tội phạm. Hiện nay, thị trường tài chính, ngân hàng trong nước đã xuất hiện nhiều sản phẩm, dịch vụ, công nghệ số, phương tiện thanh toán trực tuyến mới thông qua tiền ảo, tiền điện tử, mô hình cho vay ngang hàng... Cùng với đó, tín dụng đen “núp bóng” cho vay ngang hàng xuất hiện, gây nhiều hệ lụy cho xã hội; giao dịch bằng tiền ảo diễn ra phổ biến với tính chất phức tạp, khó kiểm soát, dễ bị biến tướng, ẩn chứa nguy cơ để tội phạm hoành hành, trong khi khung pháp lý điều chỉnh đối với các hoạt động này chưa hoàn thiện, có thể gây những hậu quả khó lường.

Ngoài ra, nhiều người vẫn chưa sử dụng VNeID thành thạo và thường xuyên, đặc biệt là nhóm người dùng cao tuổi, người ít sử dụng điện thoại thông minh. Trường hợp người dùng ít sử dụng VNeID hoặc tài khoản chưa đạt định danh mức 2 thì những khách hàng này sẽ phải quay lại sử dụng phương án xác thực sinh trắc học tại quầy, gây mất thời gian, công sức và tăng khối lượng công việc phải xử lý cho giao dịch viên ngân hàng.

Theo một số ngân hàng thương mại (NHTM), dịch vụ xác thực hiện nay được đánh giá là hiệu quả, cung cấp một phương thức xác thực an toàn và nhanh chóng cho người dùng, đặc biệt là trong quá trình xác thực sinh trắc học với tài khoản và giao dịch ngân hàng, tuy nhiên dịch vụ này chưa được công nhận tương đương với chữ ký số trong Luật giao dịch điện tử năm 2023. Điều này đang hạn chế tiềm năng của VNeID trong ngành tài chính - ngân hàng, phát sinh thêm thao tác, giấy tờ trong nhiều giao dịch đặc thù của khách hàng.

Đối với ngành Ngân hàng, hướng đến mục tiêu chuyển đổi số quốc gia, các hoạt động, dịch vụ được thực hiện trên môi trường điện tử, cần có sự hỗ trợ và phối hợp chặt chẽ của các đơn vị nghiệp vụ của các bộ, ngành trong việc giám sát, đảm bảo an ninh, an toàn hệ thống, bảo vệ thông tin dữ liệu khách hàng cũng như trong công tác phòng, chống tội phạm công nghệ cao, lừa đảo trên không gian mạng.

Tại Quyết định số 67 đã đề ra một số nhiệm vụ, giải pháp mà các đơn vị của NHNN, các NHTM, tổ chức trung gian thanh toán và các đơn vị của Bộ Công an cần phối hợp triển khai thời gian tới như:

(i) Tiếp tục thực hiện đối soát theo phương thức ngoại tuyến (offline) với C06 để làm sạch thông tin khách hàng trong kho dữ liệu phòng, chống rửa tiền; triển khai kết nối trực tuyến chính thức Hệ thống thông tin phòng, chống rửa tiền với CSDLQGvDV để khai thác các dịch vụ về xác thực thông tin công dân, dịch vụ xác nhận thông tin hộ gia đình, dịch vụ tra cứu thông tin công dân, dịch vụ gợi ý số định danh cá nhân do C06 cung cấp phục vụ công tác phòng, chống rửa tiền. Tiếp tục đối soát theo phương thức ngoại tuyến (offline) với C06 để làm sạch thông tin khách hàng trong kho dữ liệu thông tin tín dụng. Triển khai kết nối trực tuyến chính thức hệ thống thông tin tín dụng với CSDLQGvDC phục vụ việc xác thực thông tin khách hàng vay trong cơ sở dữ liệu thông tin tín dụng quốc gia.

(ii) Ngân hàng, chi nhánh ngân hàng nước ngoài, tổ chức cung ứng dịch vụ trung gian thanh toán kết nối, khai thác CSDLQGvDC hoặc/và ứng dụng căn cước công dân/căn cước gắn chíp hoặc/và ứng dụng VNeID để thực hiện xác minh thông tin nhận biết khách hàng mở tài khoản thanh toán, thẻ ngân hàng, ví điện tử bằng phương thức điện tử, kiểm tra tính hợp pháp, hợp lệ và đối chiếu khớp đúng thông tin sinh trắc học của chủ tài khoản thanh toán, thẻ ngân hàng, ví điện tử (đối với khách hàng là cá nhân), người đại diện hợp pháp (đối với khách hàng là tổ chức).

(iii) Ngân hàng, chi nhánh ngân hàng nước ngoài, tổ chức cung ứng dịch vụ trung gian thanh toán kết nối, khai thác CSDLQGvDC và/hoặc ứng dụng căn cước công dân/căn cước gắn chíp hoặc/và ứng dụng VNeID để đảm bảo khách hàng thực hiện giao dịch thanh toán bằng phương thức điện tử trên tài khoản thanh toán, ví điện tử tuân thủ đúng quy định3.

(iv) Ứng dụng dữ liệu từ CSDLQGvDC trong đánh giá khách hàng vay của TCTD: Xây dựng, hoàn thiện giải pháp chấm điểm khả tín; công bố thông tin về giải pháp tới các TCTD để nghiên cứu, xem xét chủ động triển khai theo nhu cầu.

Trên cơ sở các nhiệm vụ, giải pháp trên, NHNN tiếp tục chỉ đạo các TCTD đẩy mạnh làm sạch, xác thực kết nối dữ liệu chuyên Ngành với CSDLQGvDC, giảm thiểu tài khoản rác, ví điện tử rác; chỉ đạo các NHTM, TCTD, tổ chức cung ứng dịch vụ thanh toán, tổ chức trung gian thanh toán kết nối, cung cấp dữ liệu với cơ quan thuế, tiếp tục nâng cao hiệu quả chống thất thu thuế, nhất là với hoạt động thương mại điện tử. Đồng thời, xây dựng chiến lược phát triển ngành Ngân hàng đồng bộ với chiến lược xây dựng ứng dụng triển khai Trung tâm dữ liệu quốc gia; chỉ đạo các đơn vị cung ứng dịch vụ tích cực triển khai các giải pháp an toàn, bảo mật trong thanh toán trực tuyến, thanh toán thẻ ngân hàng để bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của khách hàng.

Về phía các NHTM, tổ chức cung ứng dịch vụ trung gian thanh toán cần tiếp tục nâng cấp, hoàn thiện các hạ tầng công nghệ và chú trọng công tác đảm bảo an ninh, an toàn và bảo mật thông tin trong quá trình chuyển đổi số ngân hàng; đẩy mạnh truyền thông, giáo dục tài chính hướng đến người dân vùng nông thôn, vùng sâu, vùng xa, người yếu thế, giới trẻ... nhằm nâng cao kiến thức, kỹ năng cho công chúng trong sử dụng sản phẩm, dịch vụ tài chính, ngân hàng trên nền tảng số.

Để VNeID tiếp tục được ứng dụng sâu rộng trong đời sống, các bộ, ngành liên quan cần đẩy mạnh việc tuyên truyền và hướng dẫn khách hàng sử dụng. Các NHTM có thể đóng vai trò cầu nối, tích hợp VNeID vào việc cung cấp sản phẩm, dịch vụ và thực hiện thanh toán cho người dân. Các bộ, ngành liên quan cần nghiên cứu, đề xuất công nhận VNeID có giá trị pháp lý trong các giao dịch điện tử một cách toàn diện và chính thức. Điều này không chỉ mở ra nhiều cơ hội phát triển cho các dịch vụ số mà còn nâng cao trải nghiệm người dùng, đảm bảo an toàn và bảo mật thông tin trong các giao dịch trực tuyến, với xác thực qua VNeID tương đương với việc sử dụng chữ ký số. Bên cạnh đó, VNeID cũng có thể được tích hợp vào các nền tảng thương mại điện tử, đảm bảo an toàn cho các giao dịch mua sắm trực tuyến.

Về phía Bộ Công an, tiếp tục phối hợp các bộ, ngành hoàn thiện xây dựng các cơ sở dữ liệu chuyên Ngành, phục vụ nâng cấp, cải thiện chất lượng dịch vụ công trực tuyến. Tổ chức triển khai cấp căn cước và định danh điện tử cho người Việt Nam tại nước ngoài đối với những đối tượng đã được thu mẫu sinh trắc học (vân tay, mống mắt) và phối hợp cấp khai sinh cho trẻ em Việt Nam tại nước ngoài theo phương thức trực tuyến. Đồng thời, các đơn vị chức năng của Bộ Công an tiếp tục phối hợp, hướng dẫn các TCTD về căn cứ pháp lý và phương thức phối hợp nhằm phục vụ công tác rà soát đối tượng nghi ngờ, giả mạo giấy tờ với dữ liệu sinh trắc của căn cước công dân phục vụ công tác phòng, chống tội phạm.

-1 Quyết định số 06/QĐ-TTg ngày 06/01/2022 của Thủ tướng Chính phủ phê duyệt Đề án phát triển ứng dụng dữ liệu về dân cư, định danh và xác thực điện tử phục vụ chuyển đổi số quốc gia giai đoạn 2022 - 2025, tầm nhìn đến năm 2030.

2 Quyết định số 2457/QĐ-NHNN ngày 27/12/2023 của Thống đốc NHNN công bố danh mục dịch vụ công trực tuyến toàn trình do NHNN cung cấp.

3 Tại điểm c khoản 5 Điều 17 Thông tư số 17/2024/TT-NHNN ngày 28/6/2024 của Thống đốc NHNN quy định việc mở và sử dụng tài khoản thanh toán tại tổ chức cung ứng dịch vụ thanh toán; khoản 6 Điều 16 Thông tư số 18/2024/TT-NHNN ngày 28/6/2024 của Thống đốc NHNN quy định về hoạt động thẻ ngân hàng; và điểm c khoản 6 Điều 25 Thông tư số 40/2024/TT-NHNN ngày 17/7/2024 của Thống đốc NHNN quy định về hoạt động cung ứng dịch vụ trung gian thanh toán.

Tài liệu tham khảo:

1. Chỉ thị số 07/CT-TTg ngày 14/3/2025 của Thủ tướng Chính phủ về Đẩy mạnh triển khai Đề án phát triển ứng dụng dữ liệu về dân cư, định danh và xác thực điện tử phục vụ chuyển đổi số quốc gia giai đoạn 2022 - 2025, tầm nhìn đến năm 2030.

2. Quyết định số 06/QĐ-TTg ngày 06/01/2022 của Thủ tướng Chính phủ phê duyệt Đề án phát triển ứng dụng dữ liệu về dân cư, định danh và xác thực điện tử phục vụ chuyển đổi số quốc gia giai đoạn 2022 - 2025, tầm nhìn đến năm 2030.

3. Quyết định số 67/QĐ-NHNN ngày 06/01/2025 của Thống đốc NHNN phê duyệt Đề án Chuyển đổi số của NHNN triển khai tiện ích cốt lõi phát triển ngành Ngân hàng, bảo đảm kết nối với Đề án 06 năm 2025.

Lan Chi (NHNN)