Tại Hội nghị mùa xuân của Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF) và Ngân hàng Thế giới (WB), diễn ra từ ngày 21 - 26/4/2025, nhiều nhà đầu tư và quan chức đã bày tỏ lo ngại trước những câu hỏi đặt ra xung quanh việc liệu các mức thuế quan do Tổng thống Donald Trump áp đặt có đang báo hiệu sự suy giảm vai trò thống trị của đồng Đô la Mỹ cũng như vị thế tài sản trú ẩn an toàn của trái phiếu Chính phủ Mỹ hay không.
Ảnh minh họa (Nguồn: Internet)
Dù những chỉ trích nghiêm túc và hợp lý đã được nêu ra đối với các hành động và chính sách đầy biến động của Tổng thống Donald Trump và những diễn biến gần đây có thể đang đặt nền móng cho sự suy giảm dần dần vị thế của đồng Đô la Mỹ thì mức độ lo lắng hiện tại vẫn bị cho là quá mức.
Những nền tảng cơ bản của vai trò thống trị đồng Đô la Mỹ đang bị thách thức
Kể từ khi chính sách thuế quan của Tổng thống Donald Trump được triển khai, thị trường tài chính đã phản ứng một cách dè dặt. Thông thường, môi trường ngại rủi ro sẽ có lợi cho đồng Đô la Mỹ và giá trái phiếu. Tuy nhiên, trong giai đoạn gần đây, cả cổ phiếu và trái phiếu đều giảm mạnh. Hơn nữa, dù phần lớn giới phân tích kỳ vọng đồng Đô la Mỹ sẽ tăng giá khi thuế quan được công bố, nhưng trên thực tế đồng tiền này lại suy yếu, phản ánh nỗi lo rằng chính sách thuế quan sẽ dẫn đến suy thoái kinh tế và khiến giới đầu tư mất niềm tin vào cách thức hoạch định chính sách thiếu ổn định của chính quyền.
Những người tham gia thị trường có lý do chính đáng để lo ngại rằng vai trò thống trị của đồng Đô la Mỹ có thể suy yếu, thậm chí là suy yếu nhanh trong bối cảnh chính quyền không thể hiện cam kết bảo vệ các yếu tố làm nên vị thế này. Vai trò toàn cầu của đồng Đô la Mỹ không chỉ dựa trên quy mô lớn của nền kinh tế Mỹ, mà còn ở các chính sách kinh tế vĩ mô ổn định, thị trường vốn sâu rộng, thanh khoản cao và cởi mở, nền pháp quyền rõ ràng, các thể chế vững mạnh, cùng hình ảnh nước Mỹ là một đối tác và đồng minh đáng tin cậy. Tất cả những yếu tố này hiện đang bị thách thức.
Nợ công và thâm hụt ngân sách của Mỹ đang ở mức cao, trong khi xu hướng tài khóa không bền vững vẫn tiếp diễn. Tuy nhiên, Tổng thống Donald Trump vẫn dự định cắt giảm thuế, điều này có thể khiến triển vọng tài khóa trở nên kém khả quan hơn.
Bên cạnh đó, những chỉ trích của Tổng thống Donald Trump nhằm vào châu Âu, Canada và một số quốc gia khác, cùng với quan điểm thay đổi về Ukraine và sự hoài nghi đối với cam kết của Mỹ với NATO, đang làm dấy lên lo ngại về việc liệu Mỹ có còn là một đối tác và đồng minh đáng tin cậy hay không. Đồng thời, cũng cần lưu ý rằng Mỹ đang ngày càng lạm dụng các biện pháp trừng phạt tài chính.
Chưa có lựa chọn thay thế rõ ràng cho đồng Đô la Mỹ
Không ngạc nhiên khi có nhiều ý kiến đặt ra câu hỏi liệu các diễn biến hiện tại có đánh dấu sự bắt đầu của hồi kết đối với vai trò thống trị của đồng Đô la Mỹ và vị thế trú ẩn an toàn của nó.
Tuy nhiên, những dự báo về sự kết thúc vai trò chủ chốt của đồng Đô la Mỹ vẫn còn quá sớm. Trong tương lai gần, đồng tiền này nhiều khả năng vẫn giữ được vị thế, do hiện chưa có đồng tiền thay thế nào thực sự khả thi. Vai trò của đồng Đô la Mỹ có thể từng bước suy giảm khi thị trường chuyển hướng sang các lựa chọn như vàng, gia tăng tỷ trọng các đồng tiền khác, hoặc đầu tư vào các tài sản như tín dụng tư nhân. Tuy vậy, một sự suy giảm đáng kể trong ngắn hạn là khó xảy ra.
Các nhà quản lý tài sản thường điều chỉnh chỉ số tham chiếu trong danh mục đầu tư một cách chậm rãi và dần dần, dù họ có thể điều chỉnh tỷ trọng đồng Đô la Mỹ. Đồng Euro có thể được hưởng lợi, nhưng khả năng tăng giá bị hạn chế do thiếu tài sản an toàn bằng Euro (khác với trái phiếu Chính phủ Đức và Pháp), kinh tế khu vực thiếu năng động và thị trường vốn châu Âu còn phân mảnh. Đồng Nhân dân tệ khó có thể đạt được tiến bộ do Trung Quốc đang đối mặt với các khó khăn kinh tế, kiểm soát vốn chặt chẽ, không tự do chuyển đổi và hệ thống pháp lý còn nhiều nghi vấn.
Vàng đang được ưa chuộng, nhưng không thể tăng tỷ trọng quá mức trong danh mục đầu tư. Tương tự, cũng có giới hạn trong việc tăng tỷ trọng đồng Đô la Canada, Đô la Úc và Franc Thụy Sĩ.
“Đặc quyền thái quá”
Dù các nhà hoạch định chính sách toàn cầu từ lâu đã chỉ trích cái gọi là “đặc quyền thái quá” của đồng Đô la Mỹ, nhưng thực tế là các quốc gia khác hầu như chưa thực hiện được những điều kiện cần thiết để thay thế nó. Và đôi khi họ phản đối quá mức, bởi họ cũng đang hưởng lợi từ một đồng tiền trung gian giúp giảm chi phí giao dịch toàn cầu và đóng vai trò lưu giữ giá trị khá hiệu quả.
Trong quá khứ, đồng Đô la Mỹ từng chịu sức ép lớn. Năm 1978, đồng tiền này giảm mạnh do mất niềm tin vào chính sách kinh tế Mỹ. Năm 2008, trong cuộc khủng hoảng tài chính toàn cầu, đồng Đô la Mỹ từng giảm xuống gần 1,60 USD/EUR khiến giới chức châu Âu lo lắng và Trung Quốc thì băn khoăn với lượng trái phiếu Mỹ mà họ nắm giữ. Tuy nhiên, sau đó vị thế đồng Đô la Mỹ lại tăng lên, đặc biệt trong thập kỷ qua, khi dự trữ toàn cầu ổn định nhưng khu vực tư nhân lại sử dụng đồng tiền này ngày càng nhiều trong các giao dịch quốc tế.
Vai trò toàn cầu của đồng Đô la Mỹ có thể sẽ suy giảm trong những năm tới khi các danh mục đầu tư được điều chỉnh dần khỏi đồng tiền này để phản ứng với chính sách của Tổng thống Donald Trump và niềm tin suy giảm vào nước Mỹ. Điều đó sẽ ảnh hưởng đến cả người dân Mỹ và cộng đồng quốc tế. Nhưng những lo ngại về việc “bán tháo nước Mỹ” và tin tức về sự kết thúc của thời kỳ Đô la Mỹ vẫn còn quá sớm.
BL (Theo OMFIF)