Tải xuống tệp đính kèm gốc
Hiệp định Đối tác xuyên Thái Bình Dương (Hiệp định TPP) đã đạt được một bước tiến quan trọng trong lịch sử tranh cãi về chính sách thương mại. Lần đầu tiên Mỹ công bố Hiệp định thương mại cùng với các tuyên bố chung về chính sách kinh tế vĩ mô và tỷ giá. Tuyên bố chung này bao gồm Hiệp định TPP (đang chờ được Quốc hội Mỹ phê chuẩn trong thời gian tới) được kỳ vọng sẽ tăng cường năng lực của Bộ Tài chính Mỹ trong việc chống lại sự thao túng tiền tệ của các đối tác thương mại, bao gồm cả các thành viên TPP. Mặc dù chưa có giá trị pháp lý, nhưng những cam kết trong bản tuyên bố chung đã đạt được bước tiến dài trong việc loại trừ hành vi phá giá mang tính cạnh tranh và giảm độ sai lệch của tỷ giá. Thêm vào đó, các yêu cầu minh bạch và công khai dữ liệu về chính sách tỷ giá và sự can thiệp tiền tệ sẽ góp phần nâng cao hiệu quả chống thao túng tỷ giá.
Thao túng tiền tệ là thực tế ở một số quốc gia thực hiện phá giá giả tạo nhằm thúc đẩy xuất khẩu và giảm nhập khẩu. Từ lâu, các quy định về thương mại quốc tế đã ngăn chặn các nước trên thế giới cố tìm kiếm lý do để giảm tác động của những cải cách thương mại theo cam kết. Tuy nhiên, việc chấp hành những nghĩa vụ này còn phụ thuộc vào kết luận của Quỹ Tiền tệ quốc tế (IMF) về việc chính sách tỷ giá của quốc gia đó có vi phạm quy định của IMF và bóp méo dòng chảy thương mại hay không. Lịch sử 70 năm của hệ thống kinh tế sau chiến tranh đến nay vẫn chưa có công cụ pháp lý hữu hiệu nào mang tính đa quốc gia có thể ngăn chặn tình trạng thao túng tiền tệ.
Liên quan đến hoạt động tiền tệ của Trung Quốc và các đối tác thương mại của Mỹ trong thập kỷ qua, Quốc hội Mỹ đã áp dụng hai mục tiêu cơ bản đàm phán mang tính nguyên tắc về tỷ giá để thông qua dự luật về quyền xúc tiến thương mại (TPA) để chính quyền của Tổng thống Obama đàm phán Hiệp định TPP vào mùa hè vừa qua. Đối với hoạt động tiền tệ, TPA tuyên bố rằng mục tiêu cơ bản của Hiệp định TPP là “các bên tham gia hiệp định thương mại với Mỹ không được thao túng tỷ giá để tránh tình trạng điều chỉnh cán cân thanh toán hoặc để đạt được lợi thế cạnh tranh không công bằng so với những đối tác khác của Hiệp định…” . Liên quan đến hoạt động tiền tệ không lành mạnh, mục tiêu cơ bản của TPA là “cố gắng xây dựng trách nhiệm giải trình thông qua các quy định có thể thi hành, tính minh bạch, trách nhiệm báo cáo, theo dõi, cơ chế hợp tác hoặc những phương tiện khác để xử lý hành vi thao túng tỷ giá liên quan đến việc can thiệp có quy mô lớn kéo dài trên thị trường ngoại hối và liên tục duy trì tỷ giá ở mức thấp để đạt được lợi thế cạnh tranh không công bằng trong thương mại với các đối tác khác khi tham gia hiệp định thương mại”. Những mục tiêu này phù hợp với các quy định của IMF và Tổ chức thương mại thế giới (WTO).
Hiệp ước mới về tiền tệ được thể hiện trong một tài liệu có tựa đề “Tuyên bố chung của Cơ quan có thẩm quyền về chính sách kinh tế vĩ mô của các nước đối tác xuyên Thái Bình Dương”. Nó bao gồm các cam kết của các thành viên TPP về “thúc đẩy hệ thống tỷ giá phản ánh đúng các yếu tố kinh tế cơ bản, tránh duy trì sai lệch tỷ giá kéo dài, và hạn chế phá giá mang tính cạnh tranh”. Để giúp các cơ quan kinh tế vĩ mô nhất quán trong việc đáp ứng những mục tiêu này, bản tuyên bố chung đòi hỏi mỗi nước phải thường xuyên công khai về dự trữ ngoại hối, về sự can thiệp trên thị trường tiền tệ giao ngay, danh mục các dòng vốn và những biện pháp khác.
Ngoài ra, Bản tuyên bố chung thiết lập một cơ chế tư vấn mới để theo dõi các chính sách tỷ giá và kinh tế vĩ mô của các nước TPP. Các nước thành viên sẽ nhóm họp ít nhất một năm một lần và đưa ra các báo cáo về những nỗ lực thực hiện các nghĩa vụ quy định trong bản tuyên bố. Với các dữ liệu tăng cường, việc rà soát như vậy có thể ngăn chặn kịp thời và hiệu quả tình trạng thao túng tiền tệ.
Việc hội đàm về các chính sách kinh tế vĩ mô có thể và chắc chắn sẽ bao gồm chính sách tiền tệ như chính sách nới lỏng định lượng (QE) tại Mỹ gần đây và đang được Nhật Bản áp dụng. Một số quan chức Mỹ và thành viên Quốc hội đã bày tỏ lo ngại rằng, những quốc gia khác có thể quy kết QE của Mỹ là hành vi “thao túng tiền tệ” với lý do là QE có thể dẫn đến sự mất giá tiền tệ. Điều này chắc chắn có thể xảy ra. Tuy nhiên, thỏa thuận trên toàn thế giới cho thấy sự khác biệt cơ bản giữa QE và sự thao túng. Đó là: QE theo đuổi mục tiêu kinh tế trong nước thông qua việc sử dụng các công cụ chính sách trong nước, trong khi thao túng là sự can thiệp trực tiếp vào thị trường ngoại tệ. Hơn nữa, QE làm tăng nhu cầu trong và ngoài nước thông qua việc thúc đẩy tăng trưởng của các nước liên quan, trong khi thao túng chỉ đơn giản là sự thay đổi nhu cầu từ nước này sang nước khác bằng cách định hướng lại và bóp méo dòng chảy thương mại. Cuối cùng, QE hỗ trợ tăng trưởng kinh tế của các đối tác thương mại, trong khi thao túng làm suy yếu chúng. Vì thế, không có cơ sở để lo ngại tuyên bố chung vừa qua và nhóm tư vấn có thể gây gián đoạn việc sử dụng các công cụ chính sách hợp pháp của Mỹ hoặc những thành viên khác của TPP.
Những cam kết này sẽ có hiệu lực sau khi TPP có hiệu lực, có thể vào năm 2017, nếu Quốc hội phê chuẩn thực thi dự luật này vào năm tới.
Liệu các cam kết trong bản tuyên bố chung sẽ được thực hiện trong quá trình giải quyết các tranh chấp của TPP? Câu trả lời là không. Các nhà đàm phán đã lựa chọn hệ thống cảnh báo sớm thông qua việc yêu cầu báo cáo, theo dõi thường xuyên và tư vấn để ngăn chặn thao túng tiền tệ trong tương lai, thay thế cách tiếp cận “cản trở cứng nhắc” được một số thành viên Quốc hội ưa thích, như giải quyết tranh chấp bằng cách áp đặt các lệnh trừng phạt thương mại đối với các nước vi phạm. Chính quyền đương nhiệm lập luận rằng, cách tiếp cận thứ hai là không thể thương lượng được và có thể phá hỏng toàn bộ tiến trình đàm phán TPP.
Bản tuyên bố chung cũng phải được xem xét cùng với các quy định của luật pháp tiền tệ bổ sung bao gồm dự luật Hải quan và dự luật Thi hành đang trình Quốc hội. Dự luật này bao gồm hai quy định về tiền tệ và đã được Hạ viện và Thượng viện thông qua, đang chờ báo cáo của một ủy ban hội nghị. Một sửa đổi được Thượng nghị sĩ Charles Schumer của New York ủng hộ, liên quan tới quy định cho phép đánh thuế chống bán phá giá đối với những nước bị phát hiện có hành vi thao túng tiền tệ; điều này có thể động chạm đến các nghĩa vụ WTO và khó có thể được thông qua. Còn có một sửa đổi được Thượng nghị sĩ Michael Bennet, Orrin Hatch, và Tom Carper đề xuất, liên quan tới mở rộng quyền hạn của Quốc hội trong việc giao cho Bộ Tài chính xử lý các vấn đề này. Điều này đòi hỏi Bộ Tài chính phải "tăng cường ràng buộc" với những nước đã đáp ứng một số mục tiêu cơ bản và yêu cầu Bộ Tài chính thực hiện một hoặc nhiều biện pháp chính sách đối với những nước bị chỉ định mà không khắc phục vi phạm trong vòng một năm. Một trong những biện pháp này là Tổng thống phải trực tiếp xem xét các nước có vi phạm về tiền tệ và cân nhắc khi lựa chọn/loại trừ những nước này tham gia các hiệp định thương mại của Mỹ trong tương lai.
Tóm lại, Bản tuyên bố chung về cơ bản đã đáp ứng được các mục tiêu đàm phán đã đề ra trong TPA. Theo sửa đổi Bennet-Hatch-Carper đối với dự luật Hải quan và Thi hành, Bộ Tài chính sẽ có thẩm quyền cao hơn trong việc ngăn chặn các nước TPP có hành vi thao túng tiền tệ. Thêm vào đó, những đặc điểm này của TPP sẽ tăng cường lợi ích của các thỏa thuận thương mại đối với nước Mỹ và tính ổn định của kinh tế thế giới.
Lệ Hằng (dịch)
(Nguồn: Peterson Institute for International Economics)